Η ανταπόκριση του GIJN από το NICAR 2026

Δεκάδες κορυφαίοι δημοσιογράφοι δεδομένων μοιράστηκαν μερικά από τα αγαπημένα τους ψηφιακά εργαλεία και βάσεις δεδομένων για τη διερεύνηση πολυάριθμων ζητημάτων, στο φετινό NICAR Data Journalism Summit.

Σε προηγούμενες διοργανώσεις του NICAR έχει παρουσιαστεί μια πληθώρα από εντυπωσιακά εργαλεία, από τον μεταγραφέα χρονοδιαγράμματος του YouTube (timeline YouTube transcriber) Summarize.Tech μέχρι το  φιλικό προς τους δημοσιογράφους εργαλείο παρακολούθησης πλοίων Vessel Viewer και το Dangerzone, ένα δωρεάν εργαλείο που «καθαρίζει» κακόβουλο λογισμικό από αρχεία που έχουν διαρρεύσει σε μορφή PDF. 

Στο NICAR 2026, αρκετοί ομιλητές αναφέρθηκαν σε νέες εφαρμογές για γνωστά εργαλεία ανοικτού κώδικα, όπως το OpenCorporates, το Google Earth και το DocumentCloud. 

Σε αυτό το άρθρο, ωστόσο, το Παγκόσμιο Δίκτυο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (GIJN) παρουσιάζει έναν επιμελημένο κατάλογο νέων ή σπάνια χρησιμοποιούμενων εργαλείων που προσέλκυσαν το έντονο ενδιαφέρον των δημοσιογράφων στο συνέδριο: 

Overpass Turbo

Φανταστείτε να έχετε τη δυνατότητα να εντοπίσετε ένα μέρος σε μια φωτογραφία απλά πληκτρολογώντας «δείξε μου μέρη στα οποία υπάρχει ένα σιντριβάνι σε απόσταση 30 μέτρων από ένα πάρκο για σκύλους στη Λίμα του Περού» ή «δείξε μου όλες τις διευθύνσεις με τον αριθμό “1426” στην τάδε πόλη της Τουρκίας» –και στη συνέχεια πατώντας το κουμπί «εκτέλεση» σε έναν δωρεάν ιστότοπο. Ο δημοσιογράφος του Associated Press (AP) Λάρι Φεν (Larry Fenn) ενημέρωσε το ακροατήριο του NICAR ότι αυτό το είδος εύκολου και γρήγορου γεωεντοπισμού είναι εφικτό μέσω ενός εκπληκτικού διαδικτυακού εργαλείου εξόρυξης δεδομένων για το OpenStreetMaps, που ονομάζεται Overpass Turbo. 

«Πρόκειται για ένα πολύ χρήσιμο αλλά και πολύ τρομακτικό εργαλείο», δήλωσε ο Φεν. «Τρομακτικό γιατί αισθάνεσαι ότι κάθε φωτογραφία που τραβάς μπορεί να προσδιορίσει το γεωγραφικό σου στίγμα στον κόσμο». 

Αν και οι αναζητήσεις στο εργαλείο βασίζονται σε κώδικα, η συμβουλή που ανοίγει νέους ορίζοντες, και την οποία αποκάλυψε, επίσης, ο Φεν, είναι ότι οι δημοσιογράφοι μπορούν απλώς να ζητήσουν από ένα chatbot μεγάλων γλωσσικών δεδομένων (LLM chatbot) να γράψει αυτόν τον κώδικα και, στη συνέχεια, να τον επικολλήσουν στο εργαλείο για να εντοπίσουν τα εν λόγω μέρη μέσα σε λίγα λεπτά. 

«Το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεται να μάθεις τη γλώσσα του Overpass Turbo, επειδή μπορείς απλώς να ρωτήσεις ένα εργαλείο όπως το ChatGPT – το οποίο έχει πλέον ενσωματώσει το Wiki του OpenStreetMap και έτσι γνωρίζει πώς λειτουργεί το API του Overpass– και να πληκτρολογήσεις [για παράδειγμα] “Γράψε μου ένα ερώτημα για το Overpass Turbo ώστε να μου δείξει εστιατόρια φαστ φουντ στο Πουέρτο Βαγιάρτα του Μεξικού, σε απόσταση 25 μέτρων από ένα ξενοδοχείο”», εξήγησε. «Είναι εξαιρετικά ισχυρό [εργαλείο]». 

Και πρόσθεσε: «Το κλειδί για να λειτουργήσει αυτή η τεχνική είναι να σκεφτείς τα χαρακτηριστικά του χάρτη που πιθανόν να περιέχει το OpenStreetMap, επειδή, ως ανοικτή βάση δεδομένων, το κοινό συνεισφέρει σε αυτήν, οπότε πρέπει να σκεφτείς τα τοπόσημα που θα επισημαίνει. Οι άνθρωποι λατρεύουν να επισημαίνουν σημεία που σχετίζονται με υποδομές –όπως τα πάρκα». 

Ωστόσο, αν και η αναζήτηση είναι εύκολη, η διαδικασία εγκατάστασης του εργαλείου βασίζεται σε κώδικα και τα πρωτόκολλα πρόσβασης ενδέχεται να είναι πολύπλοκα. Μια λιγότερο ολοκληρωμένη αλλά απλούστερη επιλογή είναι το εργαλείο αναζήτησης Bellingcat OpenStreetMap Search, το οποίο περιλαμβάνει απλούς διαδρομείς για τον καθορισμό των αποστάσεων μεταξύ ενός προκαθορισμένου καταλόγου χαρακτηριστικών προς αναζήτηση. Σε γενικές γραμμές, οι ομιλητές συνέστησαν στους δημοσιογράφους να μελετήσουν και να πειραματιστούν με τον εξαιρετικό οδηγό του Bellingcat σχετικά με πολλά εργαλεία γεωεντοπισμού. 

Deportation Data Project

Οι ομιλητές του NICAR σημείωσαν ότι – χάρη στην ακούραστη κατάθεση αιτημάτων σχετικά με την ελευθερία της πληροφορίας (FOIA) από δικηγόρους του UC Berkeley – το Deportation Data Project προσφέρει στους δημοσιογράφους εκπληκτικά λεπτομερή στοιχεία για ένα θέμα που το 2026 βρίσκεται στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος: τα εκατομμύρια των ανθρώπων που έχουν πιαστεί στα διάφορα δίχτυα επιβολής μέτρων κατά της μετανάστευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μολονότι τα δεδομένα είναι ανωνυμοποιημένα, περιλαμβάνουν πληροφορίες σύλληψης, κράτησης και απέλασης σε ατομικό επίπεδο από δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από την Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE), την Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων (CBP), και διάφορες άλλες υπηρεσίες. Είναι αξιοσημείωτο ότι καταγράφει ακόμη και λεπτομέρειες για κάθε μεταφορά ανάμεσα στα κέντρα κράτησης, καθώς και περιστατικά όπου αιτούντες άσυλο απωθήθηκαν από τις πύλες εισόδου.

«Πρόκειται για ένα από τα μεγάλα σύνολα δεδομένων που θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε όλοι», δήλωσε ο Γουίλ Κραφτ (Will Craft), υπεύθυνος δημοσιογραφίας δεδομένων στον Guardian. «Είναι εξαιρετικά λεπτομερές, μέχρι και σε ατομικό επίπεδο. Σου επιτρέπει να παρακολουθείς κάθε άτομο που συλλαμβάνεται –από τη σύλληψή του, μέχρι κάθε παραμονή του σε κάθε μεμονωμένο κέντρο κράτησης στο οποίο κρατείται, ως και την απέλασή του». 

Η πύλη παρέχει επεξηγήσεις για τη χρήση των δεδομένων, καθώς και ένα «βιβλίο κωδικών» για την κατανόηση των πινάκων δεδομένων της ICE. Ωστόσο, ο Κραφτ παραδέχτηκε ότι αυτό το τεράστιο σύνολο δεδομένων παραμένει «πολύ δύσκολο να το δουλέψει κανείς και δεν μπορεί ρεαλιστικά να ανοίξει σε ένα υπολογιστικό φύλλο». Ως εκ τούτου, οι ομιλητές σημείωσαν ότι το Big Local News συνεργάστηκε με το Deportation Data Project για την παραγωγή του εργαλείου Immigration Enforcement Reporting Recipes ώστε να βοηθήσουν τους δημοσιογράφους να εξορύξουν πηγές με οδηγούς και απλοποιημένα σύνολα δεδομένων. Επιπλέον, αν και σημείωσε ότι επί του παρόντος καθυστερεί μια εβδομάδα στις προγραμματισμένες ενημερώσεις –και ότι κάθε νέα έκδοση δεδομένων διαγράφει προηγούμενες εκδόσεις– ο Κραφτ πρόσθεσε ότι η βάση δεδομένων DHS Detention Management Statistics είναι, επίσης, ένα καλό εργαλείο για βασικά δεδομένα σχετικά με την επιβολή της νομοθεσίας για τη μετανάστευση σε εθνικό επίπεδο. 

Illicit Finance Data Lab

Μια ολοκαίνουργια πηγή που προσέλκυσε την προσοχή στο NICAR ήταν αυτό το νέο εγχείρημα το οποίο είναι αφιερωμένο στην οικοδόμηση μιας διατομεακής κοινότητας συνεργασίας για την καταπολέμηση της παγκόσμιας διαφθοράς. 

Ο ιστότοπος αυτός, που έχει συνιδρυθεί από τη Συλλογικότητα Δεδομένων Κατά της Διαφθοράς (Anti-Corruption Data Collective, ACDC), και το Πρότζεκτ Αναφοράς Οργανωμένου Εγκλήματος και Διαφθοράς (Organized Crime and Corruption Reporting Project, OCCRP), διευκολύνει ενεργά τη συνεργασία μεταξύ ερευνητών, επιστημόνων δεδομένων και ερευνητών δημοσιογράφων, και έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να συνδέει γρήγορα τους δημοσιογράφους μεταξύ τους και με τους ερευνητές που ασχολούνται με το βρόμικο χρήμα. Ο ιστότοπος υπόσχεται να προσφέρει πρακτικές και νομικές πηγές, πληροφορίες για θέματα, περιπτωσιολογικές μελέτες (case study) και φυλλάδια συμβουλών υψηλού επιπέδου. Για να εγγραφούν οι δημοσιογράφοι πρέπει να υποβάλουν αίτημα μέσω αυτού του συνδέσμου. 

«Άκουσα κάποιον να λέει: “Ζούμε σε μια εποχή που είναι ιδανική για να ακολουθήσεις το χρήμα, γιατί τώρα έχουμε όλα αυτά τα δεδομένα· δεν ήταν ποτέ ευκολότερο και το κάνουν κάτω από τη μύτη μας” – αλλά το πρόβλημα είναι ότι δεν γνωρίζουμε πραγματικά τα μεγέθη των ομάδων ή τις πηγές που χρειαζόμαστε για να αξιοποιήσουμε στο έπακρο αυτήν τη δυνατότητα», δήλωσε η Εζάνα Τσεμάν (Ezana Ćeman), υπεύθυνη προϊόντων για τις πλατφόρμες δεδομένων του OCCRP. «Έτσι, τον Δεκέμβριο, δημιουργήσαμε το Illicit Finance Data Lab σε συνεργασία με την ACDC και τώρα συγκεντρώνουμε τους ενδιαφερόμενους. Συνδέουμε ενεργά δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και επιστήμονες· διαφορετικές ικανότητες, ώστε να μπορέσουμε να καταπολεμήσουμε αυτήν τη διακρατική διαφθορά ως ενιαίο μέτωπο». 

Bellingcat Telegram Phone Number Checker

Πρόκειται για ένα δωρεάν εργαλείο που απαιτεί «μεσαίου επιπέδου» γνώσεις πληροφορικής –συγκεκριμένα, ικανότητα χρήσης της γραμμής εντολών– και ίσως κάποια βοήθεια από ειδικούς της Πληροφορικής στο αρχικό στάδιο της εγκατάστασης. Ωστόσο, οι ερευνητές ανοιχτού κώδικα υποστηρίζουν ότι, μόλις τεθεί σε λειτουργία, προσφέρει έναν μοναδικό τρόπο για να βρει κανείς περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον ιδιοκτήτη ενός τηλεφωνικού αριθμού που ήδη έχει στη διάθεσή του, αν το άτομο αυτό διαθέτει λογαριασμό Telegram. Εναλλακτικά, μπορείς να αναζητήσεις πολλούς ομαδοποιημένους αριθμούς, οι οποίοι διαχωρίζονται με κόμμα. Στο συνέδριο, ο Τρίσταν Λι (Tristan Lee), συνιδρυτής της Decoherence Media, μιας μη κερδοσκοπικής εταιρείας που ερευνά εξτρεμιστικές ομάδες, περιέγραψε πώς χρησιμοποίησε αυτό το νέο εργαλείο για να καταδείξει ότι ένας επιχειρηματίας ήταν επίσης ο δημιουργός ενός εξτρεμιστικού καναλιού Telegram, τόσο μισαλλόδοξου, που εξυμνούσε το ολοκαύτωμα ακόμη και στον τίτλο του. 

«Ο ελεγκτής τηλεφωνικού αριθμού σε ενημερώνει αν ένας τηλεφωνικός αριθμός είναι εγγεγραμμένος στο Telegram και σου λέει το όνομα χρήστη του, αν δεν είναι ιδιωτικό», εξήγησε. 

Σύμφωνα με το Bellingcat, το εργαλείο μπορεί να εξάγει αυτές και άλλες λεπτομέρειες –συμπεριλαμβανομένων ονομάτων, φωτογραφιών προφίλ και πότε συνδέθηκαν οι χρήστες για τελευταία φορά– πείθοντας το API του Telegram να προσπαθήσει να προσθέσει τον αριθμό ως επαφή στον δικό σου λογαριασμό Telegram. Για αυτόν και άλλους λόγους, οι ειδικοί συνιστούν στους δημοσιογράφους να μη χρησιμοποιούν τους προσωπικούς τους λογαριασμούς Telegram για αναζητήσεις. Οι δημοσιογράφοι μπορούν να ακολουθήσουν τις οδηγίες χρήσης σε αυτόν τον σύνδεσμο, καθώς και να ενημερωθούν για την πολύπλοκη διαδικασία εγκατάστασης μέσω της σελίδας Github ή αυτού του εκπαιδευτικού βίντεο. 

Επί πληρωμή βάσεις δεδομένων στις οποίες αξίζει να αποκτήσετε πρόσβαση

Οι ερευνητές δημοσιογράφοι και οι αίθουσες σύνταξης που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους προτιμούν σχεδόν πάντα τα δωρεάν εργαλεία ή τα εργαλεία ανοικτού κώδικα, τόσο για λόγους δεοντολογίας όσο και για λόγους προϋπολογισμού. Πολλά μπορούν να βρεθούν σε πίνακες εργαλείων από κορυφαίες ερευνητικές ομάδες, όπως ο πίνακας BBC Africa Eye Forensics Dashboard, ή το Verification Handbook του Κρεγκ Σίλβερμαν (Craig Silverman), ή ο κατάλογος οικονομικών μητρώων ανά χώρα του OCCRP και, φυσικά, το Aleph Pro, με τέσσερα δισεκατομμύρια *τέσσερα δισεκατομμύρια* αρχεία από διαρροές, κυρώσεις και εταιρικά μητρώα. 

Ωστόσο, η Εζάνα Τσεμάν του OCCRP επεσήμανε ότι ορισμένες ιδιωτικές υπηρεσίες δεδομένων είναι τόσο χρήσιμες για συγκεκριμένα θέματα που οι αίθουσες σύνταξης μπορεί να επιθυμούν να εξετάσουν εναλλακτικά μέσα πρόσβασης –είτε μέσω δωρεάν δοκιμών, είτε μέσω δανεισμού σύνδεσης, είτε μέσω βραχυπρόθεσμων συνδρομών, είτε μέσω άμεσων αιτημάτων για δωρεάν πρόσβαση για ένα συγκεκριμένο ερευνητικό έργο. 

«Λοιπόν, ξέρω ότι οι επί πληρωμή βάσεις δεδομένων δεν είναι (τόσο δημοφιλείς), αλλά θέλαμε να τις συμπεριλάβουμε επειδή ίσως κάποιος που σχετίζεται με την αίθουσα σύνταξής σας να έχει μια σύνδεση ή ίσως το τοπικό πανεπιστήμιο, και πολλές από αυτές προσφέρουν δωρεάν δοκιμές», είπε. «Η εμπειρία μου λέει ότι αν στείλετε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σε πολλές από αυτές τις υπηρεσίες –εξηγώντας την ανάγκη και λέγοντας “δεν δύναμαι οικονομικά να αποκτήσω συνδρομή στο εργαλείο σας”– μπορεί να σας βοηθήσουν». 

Αν και δεν πρότεινε συγκεκριμένα κάποια από αυτές για συγκεκριμένες αίθουσες σύνταξης, η Τσεμάν παρουσίασε έναν κατάλογο με επί πληρωμή βάσεις δεδομένων που βοήθησαν τις έρευνες του OCCRP και στις οποίες άλλες αίθουσες σύνταξης μπορεί να επιθυμούν να βρουν κάποιο τρόπο πρόσβασης. Παρακάτω, το GIJN παραθέτει μια πιο συνοπτική εκδοχή αυτού του καταλόγου, επιμελημένη εστιάζοντας σε λιγότερο γνωστά εργαλεία, μαζί με τις σημειώσεις του OCCRP. 

• Factiva – «Αρχείο παγκόσμιων ειδήσεων και βιομηχανικών πληροφοριών· εξαιρετική για αναφορές σε εταιρείες». 

• Spark Interfax – «Ρωσικό μητρώο εταιρειών με μεταφράσεις και μεταγραφές, με δυνατότητα αναζήτησης ανά πρόσωπο ή εταιρεία· περιλαμβάνει επίσης υπεράκτιες εταιρείες που έχουν συνεργαστεί με τη Ρωσία». 

• Sayari – «Παγκόσμια δημόσια αρχεία, συμπεριλαμβανομένων δικαστικών, εμπορικών, φορολογικών και επιχειρηματικών μητρώων· καλύπτει δυσπρόσιτες περιοχές όπως η Κίνα, η Βραζιλία, η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής (MENA), και η Αφρική». 

• Offshore Alert – «Βάση δεδομένων δικαστικών εγγράφων της Καραϊβικής· χρήσιμη για υπεράκτιες οντότητες που εμπλέκονται σε δικαστικές διαμάχες». 

• Opensky Network – «Ιστορικές πληροφορίες για πτήσεις αεροπλάνων· μια τεράστια βάση δεδομένων που συλλέγεται από δέκτες σε όλο τον κόσμο, από σήματα από αναμεταδότες αεροπλάνων». 

• Volza – «Παρέχει παγκόσμια δεδομένα εισαγωγών-εξαγωγών και εμπορικές πληροφορίες». 

• Marine Traffic – «Ανιχνευτής πλοίων, δείχνει κινήσεις πλοίων και επισκέψεις σε λιμάνια· ο λογαριασμός μας (OCCRP) περιλαμβάνει κινούμενες αναπαραστάσεις των δρομολογίων των πλοίων των τελευταίων πέντε ετών και λεπτομερή στοιχεία συμπεριφοράς για το προηγούμενο έτος. Τα παλαιότερα δεδομένα έχουν υψηλό κόστος». 

• Pipl.com – «Προηγμένη μηχανή αναζήτησης ατόμων που συνδέει ονόματα, διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ονόματα χρηστών και αριθμούς τηλεφώνου· εντοπίζει σχετικούς λογαριασμούς και διαδικτυακά ίχνη». 

• Pimeyes – «Εργαλείο αναγνώρισης προσώπου που αναζητά στο διαδίκτυο παρόμοια πρόσωπα με μια ανεβασμένη φωτογραφία· βοηθά στην αποκάλυψη εμφανίσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και δεν αναζητά λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης». 

• Intelx.io – «Ελέγχει αρχεία που προέκυψαν από διαρροές με βάση τηλεφωνικούς αριθμούς, διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, διευθύνσεις IP». 

• IRBIS – «Ισχυρό εργαλείο αντίστροφης αναζήτησης· περιλαμβάνει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τηλεφωνικούς αριθμούς και προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης». 

• Osint.industries – «Ελέγχει αρχεία που έχουν διαρρεύσει με βάση τηλεφωνικούς αριθμούς ή διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ονόματα χρηστών· όλοι οι δημοσιογράφοι μπορούν να αποκτήσουν δωρεάν λογαριασμό». 

• Darkside by District 4 Labs – «Ελέγχει αρχεία που έχουν προκύψει από διαρροές με βάση διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τηλεφωνικούς αριθμούς και ονόματα χρηστών». 

• Wirescreen – «Πληροφορίες περί ιδιοκτησίας για την Κίνα· επισημαίνει αν κάποια οντότητα αποτελεί κρατική επιχείρηση, αν τελεί υπό κυρώσεις, αν ο διευθυντής της είναι μέλος του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος ή αν συμμετέχει στη στρατιωτική αλυσίδα εφοδιασμού». 

• Crystal Intelligence – «Ένα εργαλείο πληροφοριών αλυσίδας συστοιχιών (blockchain) για τον έλεγχο συναλλαγών με κρυπτονομίσματα σε πραγματικό χρόνο».