Σε αίθουσες σύνταξης, από την Ινδία μέχρι τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι δημοσιογράφοι με αναπηρία αγωνίζονται να γίνει ορατή η παρουσία τους, ακόμη και όταν οι πολιτικές για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη ευαγγελίζονται δικαιοσύνη. Ο αριθμός τους είναι άγνωστος, η εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους καθυστερεί και οι παρεχόμενες προσαρμογές είναι ανεπαρκείς.
Μετάφραση: Εβίτα Λύκου
Κεντρική εικόνα: Ευγένιος Καλοφωλιάς
Σύντομος οδηγός για ρεπορτάζ σχετικά με ζητήματα αναπηρίας
Τα άτομα με αναπηρία είναι η μεγαλύτερη διαστρωματική μειονοτική ομάδα, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Σχεδόν κάθε ειδίκευση ρεπορτάζ περιλαμβάνει κάποια πτυχή σχετικά με την αναπηρία.
Εδώ και δεκαετίες, οι εργοδότες υποχρεούνται από τον νόμο να μην κάνουν διακρίσεις κατά την πρόσληψη των εργαζομένων. Από τη δεκαετία του 1990, πολλοί οργανισμοί μέσων ενημέρωσης έχουν υιοθετήσει πολιτικές για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη (Diversity, Equity, and Inclusion, DEI) για να διασφαλίσουν ότι δημοσιογράφοι με διαφορετικά υπόβαθρα και εμπειρίες εκπροσωπούνται στην αίθουσα σύνταξης.
Αλλά ενώ οι εκθέσεις DEI (DEI reports) συχνά παρουσιάζουν τα δημογραφικά στοιχεία των αιθουσών σύνταξης ανά εθνότητα ή φύλο, μία ομάδα παραμένει σχεδόν αόρατη: οι δημοσιογράφοι με αναπηρία. Κανείς δεν ξέρει πραγματικά πόσοι είναι.
Η έλλειψη δεδομένων από μόνη της αντικείμενο ρεπορτάζ. Το 2022, κατά τη συμμετοχή της στο Journalist Fellowship Programme του Reuters Institute, η Πρίτι Σαλιάν (Priti Salian), μια ανεξάρτητη Ινδή δημοσιογράφος, εξέτασε την έντονη απουσία δημοσιογράφων με αναπηρία από τις αίθουσες σύνταξης της Ινδίας και τη σημασία αυτής της απουσίας για τον τρόπο με τον οποίο καλύπτεται δημοσιογραφικά η αναπηρία στην Ινδία.
Η έρευνά της ξεκίνησε από ένα μοτίβο στα δικά της ρεπορτάζ. Οι αρχισυντάκτες είχαν επανειλημμένα απορρίψει τις προτάσεις της σχετικά με την αυξημένη ευαλωτότητα των ατόμων με αναπηρία κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19.
«Σκέφτηκα: γιατί οι αίθουσες σύνταξης δεν καλύπτουν το θέμα; Δεν ακούνε καν τις προτάσεις μου για ρεπορτάζ. Πρέπει να υπάρχουν και άλλοι δημοσιογράφοι που κάνουν παρόμοιες προτάσεις. Πού βρίσκονταν, λοιπόν, αυτοί οι δημοσιογράφοι με αναπηρίες; Γιατί δεν εστιάζουν ουσιαστικά σε αυτά τα θέματα; Τότε, άρχισα να ψάχνω για δημοσιογράφους με αναπηρίες στις αίθουσες σύνταξης της Ινδίας», δήλωσε στο iMEdD, μιλώντας από τη Μπανγκαλόρ, όπου εργάζεται σήμερα.
Η Σαλιάν χρειάστηκε να «σκάψει πιο βαθιά» για να βρει μόλις 14 δημοσιογράφους με δηλωμένη αναπηρία στην Ινδία. «Μίλησα με μερικούς αρχισυντάκτες και, ειλικρινά, κανένας από αυτούς δεν μπορούσε να μου δώσει έναν αριθμό για το πόσους δημοσιογράφους με αναπηρία έχουν στις αίθουσες σύνταξής τους. Ούτε καν έναν ενδεικτικό αριθμό», πρόσθεσε. «Η αναπηρία δεν φαινόταν να θεωρείται σημαντική πτυχή της διαφορετικότητας», τονίζοντας ότι οι περισσότερες αίθουσες σύνταξης επικεντρώνονταν μόνο στη διαφορετικότητα σε σχέση με το φύλο.
Σκέφτηκα: γιατί οι αίθουσες σύνταξης δεν καλύπτουν το θέμα; (…) Πρέπει να υπάρχουν και άλλοι δημοσιογράφοι που κάνουν παρόμοιες προτάσεις. Πού βρίσκονταν, λοιπόν, αυτοί οι δημοσιογράφοι με αναπηρίες; Γιατί δεν εστιάζουν ουσιαστικά σε αυτά τα θέματα; Τότε, άρχισα να ψάχνω για δημοσιογράφους με αναπηρίες στις αίθουσες σύνταξης της Ινδίας.
Πρίτι Σαλιάν, ανεξάρτητη Ινδή δημοσιογράφος.
Άλλη μια «γυάλινη οροφή»
Κανένας από τους δημοσιογράφους με αναπηρία από τους οποίους πήρε συνέντευξη δεν βρισκόταν σε θέση ευθύνης. Ήταν είτε δημοσιογράφοι που μόλις είχαν ξεκινήσει είτε δημοσιογράφοι που βρίσκονταν στο μέσον της καριέρας τους. Ως υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων ήταν απόντες. Ένας δημοσιογράφος με οπτική αναπηρία από τον οποίο πήρε συνέντευξη εργαζόταν στον χώρο επί είκοσι χρόνια. Παρέμενε επικεφαλής επιμελητής κειμένων. Αυτό ήταν το ταβάνι.
Το 2006, η Κάρα Ρίντι (Cara Reedy), Διευθύντρια της Ένωσης Δημοσιογράφων με Αναπηρία (DJA), είχε μια παρόμοια εμπειρία. Ήταν ένα από τα δύο μέλη του προσωπικού με εμφανή αναπηρία στην αίθουσα σύνταξης του CNN στη Νέα Υόρκη. Το άλλο άτομο, ανέφερε, ήταν ένας εικονολήπτης, η αναπηρία του οποίου είχε προκληθεί από μια έκρηξη στο Ιράκ. Η ίδια ξεκίνησε ως βοηθός παρουσιαστή, στη συνέχεια μεταπήδησε στην παραγωγή ντοκιμαντέρ και δούλεψε σε στήλες, όπως το Eatocracy και το CNN Business.
Μετά από δέκα χρόνια στο CNN, αποφάσισε ότι είχε έρθει η ώρα να προχωρήσει, καθώς ένιωθε ότι της είχαν απομείνει λίγες ευκαιρίες για να εξελιχθεί επαγγελματικά. «Μου είπαν πολλά περίεργα πράγματα κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας» είπε στο iMEdD. «Μου έχουν πει “δεν επιτρέπεται σε ανθρώπους σαν σένα να κάνουν αυτήν τη δουλειά”, επειδή έχω νανισμό». Το 2019, ήταν η παραγωγός του ντοκιμαντέρ μικρού μήκους Dwarfism and Me του Guardian, το οποίο αναφερόταν στις διακρίσεις που υφίστανται τα άτομα με νανισμό στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης και της ιδίας.
- Περίπου 1.3 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν με κάποια μορφή αναπηρίας σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί καθώς οι πληθυσμοί γερνούν, οι τραυματισμοί αυξάνονται και οι συγκρούσεις και οι φυσικές καταστροφές συνεχίζουν να εντείνονται.
- Επτά στα δέκα άτομα με αναπηρία βρίσκονται εντελώς εκτός εργατικού δυναμικού σε σύγκριση με περίπου τέσσερα στα δέκα άτομα χωρίς αναπηρία, αναφέρει ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ILO).
- Το 2024, σχεδόν 1 στα 4 άτομα (23,9%) στην ΕΕ ηλικίας άνω των 16 ετών είχε κάποια μορφή αναπηρίας, και το 67.7% των ατόμων ηλικίας 15 έως 64 ετών με σοβαρή αναπηρία βρισκόταν εκτός εργατικού δυναμικού, σε σύγκριση με το 21,8% των ατόμων χωρίς αναπηρία.
Ένα άλλο εμπόδιο παραμένει: το επίμονο στερεότυπο ότι οι δημοσιογράφοι με αναπηρία δεν μπορούν να καλύψουν ένα ευρύ φάσμα ρεπορτάζ.
Συχνά, θεωρείται ότι ενδιαφέρονται ή είναι σε θέση να καλύψουν μόνο θέματα που αφορούν την αναπηρία, δήλωσε στο iMEdD η Ντέι Αλ Μοχάμεντ (Day Al-Mohamed), η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα όρασης και είναι υπέρμαχος των δικαιωμάτων ατόμων με αναπηρία, ειδική σε θέματα πολιτικών [για την αναπηρία], συγγραφέας και κινηματογραφίστρια, η οποία διετέλεσε Διευθύντρια Πολιτικής για την Αναπηρία στον Λευκό Οίκο υπό τον Τζο Μπάιντεν.
«Νομίζω ότι [αυτό το στερεότυπο] συχνά πυροδοτεί ανησυχία και οι άνθρωποι τείνουν να κρύβονται, επειδή τίθεται ως αμφισβήτηση της ικανότητάς τους να κάνουν αυτήν τη δουλειά. Βλέπουμε περισσότερους ανθρώπους να μιλούν γι’ αυτό τώρα, αλλά πολλοί από αυτούς εργάζονται ως ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι και όχι ως συνεργάτες ενός συγκεκριμένου δημοσιογραφικού οργανισμού».
Παρόλο που νομοθεσία όπως ο νόμος για τους Αμερικανούς με αναπηρίες (Americans with Disabilities Act) καθιστά σαφές ότι οι εργοδότες δεν πρέπει να κάνουν διακρίσεις, πολλές αίθουσες σύνταξης εξακολουθούν να το πράττουν, πρόσθεσε η Αλ Μοχάμεντ. «Ο νόμος λέει ότι δεν πρέπει να γίνονται διακρίσεις, κι αυτό ακούγεται εύκολο. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα το εφαρμόσεις. Το πρόβλημα με τον τρόπο που λειτουργεί ο νόμος περί διακρίσεων στις ΗΠΑ είναι ότι βασίζεται σε ατομικές καταγγελίες. Έτσι, αν δεν εμφανιστεί κάποιος να υποβάλει καταγγελία, δεν υπάρχει κάποιο όργανο επιβολής της νομοθεσίας που να παρεμβαίνει για να πει: “αυτό είναι λάθος”».
Επεσήμανε ότι οι διακρίσεις μπορεί να είναι τόσο εμφανείς όσο και ανεπαίσθητες, συχνά καμουφλαρισμένες μέσα στην καθημερινή εργασία. «Μπορεί να μη σου αναθέτουν σοβαρά θέματα ή να παρατηρείς ότι οι προτάσεις σου απορρίπτονται πιο συχνά. Μερικές φορές οι αρχισυντάκτες θα πουν κάτι όπως: “Δεν καταλαβαίνουμε γιατί αυτό είναι σημαντικό”. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις μπορεί να υπάρχουν όταν δουλεύεις με συγκεκριμένους αρχισυντάκτες».
Βλέπουμε περισσότερους ανθρώπους να μιλούν γι’ αυτό τώρα, αλλά πολλοί από αυτούς εργάζονται ως ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι και όχι ως συνεργάτες ενός συγκεκριμένου δημοσιογραφικού οργανισμού.
Ντέι Αλ Μοχάμεντ, υπέρμαχος των δικαιωμάτων ατόμων με προβλήματα όρασης, ειδική σε θέματα πολιτικών, συγγραφέας και κινηματογραφίστρια.
Έκτακτες ειδήσεις, οριακό σημείο
Η κουλτούρα των αιθουσών σύνταξης έχει εδώ και καιρό χτιστεί γύρω από μια συγκεκριμένη εικόνα του δημοσιογράφου: πάντα σε ετοιμότητα, ικανός να αντέξει το άγχος, τα ασταθή ωράρια και τις στενές προθεσμίες. Για πολλούς δημοσιογράφους με αναπηρία, αυτό το μοντέλο μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στη συμπερίληψη.
Η Λάρα Τζοανίντις (Lara Joannides), σύμβουλος και εκπαιδεύτρια συμπερίληψης της νευροδιαφορετικότητας και πρώην επικεφαλής της εταιρικής πολιτικής για θέματα DEI στο BBC News, πέρασε πάνω από μία δεκαετία αντιμετωπίζοντας την πίεση των πολυάσχολων αιθουσών σύνταξης ως δημοσιογράφος και παραγωγός, πριν στρέψει την προσοχή της στην προσπάθειά της να τις αλλάξει εκ των έσω.
Μεταξύ 2019 και 2025, ηγήθηκε πρωτοβουλιών του οργανισμού, όπως το βραβευμένο πρόγραμμα 50:50 The Equality Project του BBC. Κατά τη διάρκεια αυτών των τελευταίων ετών βίωσε πολλές φορές την επαγγελματική εξουθένωση, δήλωσε στο iMEdD.
Τα συμπτώματα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 2018. Αρχικά διαγνώστηκε με «άγχος και κατάθλιψη», αν και ποτέ δεν αισθάνθηκε ότι αυτή η διάγνωση ήταν σωστή. «[Σκεφτόμουν] ότι εγώ δεν είμαι καταθλιπτικό άτομο. Γενικά απολαμβάνω τη ζωή. Ενθουσιάζομαι με διάφορα πράγματα. Αλλά αισθάνομαι μεγάλο άγχος. Συνεχίζω να παθαίνω κρίσεις άγχους», πρόσθεσε.
Παρά το γεγονός ότι είχε πάρει άδεια για δύο εβδομάδες, επέστρεψε στη δουλειά της μετά από λίγες μόνο ημέρες, νιώθοντας ενοχές και χωρίς ιδιαίτερη υποστήριξη στο γραφείο. Όταν χτύπησε η πανδημία της COVID-19, η εργασία από το σπίτι διευκόλυνε για λίγο τα πράγματα. Το lockdown τη βοήθησε να συγκεντρωθεί και να μειώσει κάπως το άγχος. Ωστόσο, όταν επέστρεψε στο γραφείο και ανέλαβε ηγετικό ρόλο το 2022, η πίεση αυξήθηκε και πάλι και η εξουθένωση επέστρεψε.
«Έτσι, γύρισα μετά από δύο εβδομάδες και τρεις μήνες αργότερα, πήρα ξανά αναρρωτική άδεια. Τότε ήταν που συνειδητοποίησα ότι αυτό δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Έπρεπε να καταλάβω τι συνέβαινε», πρόσθεσε.
Σύντομα άρχισε να εξερευνά τη δική της νευροδιαφορετικότητα. Αφού κάποιος από την ομάδα της της μίλησε για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), άρχισε να το υποπτεύεται και η ίδια, και η διάγνωση που έλαβε τη βοήθησε να κατανοήσει αυτό που βίωνε.
Εύλογες προσαρμογές για τα άτομα με αναπηρία: είναι σαν να σου πέφτει ο «λαχνός»
Η Τζοανίντις σημείωσε ότι η υποστήριξη των εργαζομένων με αναπηρίες, ιδιαίτερα αόρατες αναπηρίες, μπορεί να μοιάζει με «λαχνό» σε αίθουσες σύνταξης όπως το BBC, καθώς συχνά εξαρτάται από την εμπειρία, την κατανόηση ή το στιλ διοίκησης του υπεύθυνου.
«Στη δημοσιογραφία, υπάρχουν εξαιρετικοί δημοσιογράφοι, συντάκτες και παραγωγοί, και η μετάβασή τους σε θέσεις ευθύνης είναι απλώς το επόμενο βήμα», είπε, τονίζοντας ότι οι υπεύθυνοι των αιθουσών σύνταξης συνήθως στερούνται εκπαίδευσης σε θέματα ηγεσίας για την υποστήριξη και την επαγγελματική εξέλιξη των ομάδων τους. Επιπλέον, ενώ το BBC διέθετε εργαλεία στο εσωτερικό του δίκτυο (intranet), «ήταν δύσκολο να βρεθούν και συχνά η αρχισυνταξία ούτε καν γνώριζε την ύπαρξή τους».
Η δουλειά της Τζοανίντις στην ομάδα που διαχειριζόταν ζητήματα διαφορετικότητας και συμπερίληψης στο BBC εστίασε στο να βοηθήσει τους επικεφαλής ομάδων να κατανοήσουν και να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα σε αυτούς εργαλεία, προωθώντας παράλληλα μια προσέγγιση που έθετε τον άνθρωπο στο επίκεντρο και έδινε προτεραιότητα στην ψυχική υγεία έναντι των στόχων, οι οποίοι βασίζονταν αποκλειστικά στην παραγωγικότητα.
«Ναι, οι ειδήσεις είναι σημαντικές, αλλά στο τέλος της ημέρας, αν δεν γίνουν και κάποια πράγματα για χάρη της ψυχικής υγείας ενός εργαζομένου, αυτό είναι το πιο σημαντικό. Μπορεί όμως να χρειαστεί να δώσουμε μάχη με τους διευθυντές που το βλέπουν διαφορετικά», πρόσθεσε.
Oι ειδήσεις είναι σημαντικές, αλλά στο τέλος της ημέρας, αν δεν γίνουν και κάποια πράγματα για χάρη της ψυχικής υγείας ενός εργαζομένου, αυτό είναι το πιο σημαντικό.
Λάρα Τζοανίντις, σύμβουλος και εκπαιδεύτρια συμπερίληψης της νευροδιαφορετικότητας.
Η αναγνώριση και η αντιμετώπιση του burnout στις αίθουσες σύνταξης
Μιλώντας στο iMEdD, ειδικοί προειδοποιούν ότι το burnout στον δημοσιογραφικό κλάδο υπερβαίνει την κόπωση και πλέον θέτει σε κίνδυνο την ελευθερία του Τύπου.
Προχωρώντας μπροστά
Τον Νοέμβριο του 2023, η Ινδή δημοσιογράφος Πρίτι Σαλιάν εγκαινίασε το ενημερωτικό της newsletter, Reframing Disability, με στόχο να ενισχύσει την προβολή της δημοσιογραφικής κάλυψης της αναπηρίας. Το newsletter απέκτησε γρήγορα πάνω από 1.650 συνδρομητές σε 73 χώρες.
Στα τέλη Μαρτίου, η Σαλιάν δημοσίευσε επίσης μια λίστα επαγγελματιών με αναπηρία στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, που είναι ανοιχτοί για εργασία, προσπαθώντας να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις αίθουσες σύνταξης που επιθυμούν να προσλάβουν ταλαντούχους επαγγελματίες με αναπηρία και την αντίληψη ότι οι εν λόγω επαγγελματίες είναι δύσκολο να βρεθούν.
Ο κατάλογος απαριθμεί ήδη 60 επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης από 15 χώρες και συνεχίζει να εμπλουτίζεται.
«Περιλαμβάνει δημοσιογράφους, φωτογράφους, φωτορεπόρτερ, εικονογράφους, podcaster, βιντεογράφους και εικονολήπτες. Όλοι αυτοπροσδιορίζονται ως άτομα με αναπηρία, αλλά είναι επίσης διαθέσιμοι για πρόσληψη», δήλωσε η Σαλιάν. Είναι ένας τρόπος για να γίνει το ταλέντο ορατό. «Επομένως, οι αίθουσες σύνταξης δεν μπορούν να λένε ότι δεν ξέρουν κανέναν», πρόσθεσε.
