Τέσσερις επαγγελματίες που με τη δουλειά τους περνούν από το «buzzword» στην πράξη, μας εξηγούν τι σημαίνει να είσαι «Υπεύθυνη Αντικτύπου», πώς ένα θέμα μπορεί να κάνει τη διαφορά και με ποιους τρόπους «χτίζουν» τον αντίκτυπο από τα πρώτα στάδια της έρευνας.
Μετάφραση: Εβίτα Λύκου
Φωτογραφίες: Πέτρος Τουφεξής/ iMEdD
Κεντρική εικόνα: Ευγένιος Καλοφωλιάς
Οι συνεντεύξεις έχουν υποστεί επιμέλεια για λόγους έκτασης και σαφήνειας.
«Η δημοσιογραφία ως τομέας πρέπει να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα ότι η δημοσίευση ενός ρεπορτάζ πλέον δεν αποτελεί από μόνη της λογοδοσία», είχε αναφέρει η Τέσα Πανγκ (Tessa Pang), Υπεύθυνη Αντικτύπου του Lighthouse Reports, κατά τη διάρκεια του πάνελ συζήτησης Meet the Impact Editors, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φόρουμ Δημοσιογραφίας του iMEdD το 2025.
Παρόλο που σπουδαίες έρευνες που ελέγχουν την εξουσία και τη θέτουν προ των ευθυνών της συχνά έρχονται στο φως της δημοσιότητας, το ερώτημα ποιος είναι ο αντίκτυπός τους στην κοινωνία και πώς επιτυγχάνεται, επίσης συχνά, παραμένει.
Με αυτή τη σκέψη, το iMEdD μίλησε με τέσσερις έμπειρες υπεύθυνες αντικτύπου. Απευθύναμε σε καθεμιά τους τις ίδιες ερωτήσεις: τι είναι ο αντίκτυπος στη δημοσιογραφία, ποιες είναι οι στρατηγικές επίτευξης και μέτρησής του, πώς συνεργάζονται με τις ερευνητικές ομάδες και εάν η δημοσιογραφία με πραγματικό αντίκτυπο, καμιά φορά, σχετίζεται –ή όχι– με τον ακτιβισμό.
Miriam Wells, Υπεύθυνη Αντικτύπου και Στρατηγικής, The Examination
Ορίζω τον αντίκτυπο ως δημοσιογραφία που κάνει σωστά τη δουλειά της. Παραδοσιακά, ο χρυσός κανόνας του αντικτύπου προσδιορίζεται ως μια συγκεκριμένη αλλαγή· μια αλλαγή πολιτικής, μια αλλαγή νομοθεσίας, μια χειροπιαστή ενέργεια που προκύπτει ως αποτέλεσμα του ρεπορτάζ. Ωστόσο, εγώ βλέπω τον αντίκτυπο με έναν πολύ πιο ολιστικό τρόπο. Εκ θεμελίων, μπορεί να σημαίνει ότι οι κοινότητες αποκτούν γνώσεις, δεξιότητες και διασυνδέσεις που μπορούν να χρησιμοποιήσουν. Μπορεί να σημαίνει ότι η κοινωνία των πολιτών ενισχύεται με αποδεικτικά στοιχεία και δεδομένα που έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει στο πλαίσιο της δράσης της. Συνοπτικά θα το έλεγα ως εξής: αποφάσεις, συμπεριφορά και δράση με βάση τα στοιχεία και την ενσυναίσθηση. Αυτό είναι ο αντίκτυπος εν δράσει.
Εάν λειτουργείς στρατηγικά, σκόπιμα και προσεκτικά, τότε μπορείς να ενισχύσεις σε μεγάλο βαθμό τη δυνητική δύναμη της δημοσιογραφίας σου. Μερικές ερωτήσεις που πρέπει να θέτεις: ποιες είναι οι κοινότητες που επηρεάζονται άμεσα; Ποιοι είναι οι εμπλεκόμενοι φορείς που ασχολούνται με το θέμα αυτό; Ποια είναι η εταιρεία που κάνει κακό ή ποια είναι η κυβέρνηση που μπορεί να αλλάξει μια πολιτική ή έναν νόμο; Το θέμα είναι να σκεφτείς πολύ προσεκτικά ποιος μπορεί να επωφεληθεί από τη δουλειά σου και ποιος θα πρέπει να την προσέξει, και, στη συνέχεια, να σχεδιάσεις και να μεταδώσεις τα θέματά σου σε μορφές περιεχομένου που θα προσελκύσουν πραγματικά το κατάλληλο κοινό, και θα είναι χρήσιμες και προσιτές.
Αποφάσεις, συμπεριφορά και δράση με βάση τα στοιχεία και την ενσυναίσθηση. Αυτό είναι ο αντίκτυπος εν δράσει.
Μίριαμ Γουέλς, Υπεύθυνη Αντικτύπου και Στρατηγικής, The Examination
[Αντίκτυπος] είναι επίσης το να διασφαλίζεις ότι τηρείται πάντα αυστηρά η δέουσα δημοσιογραφική δεοντολογία και ακεραιότητα και ότι λειτουργείς διαφανώς, αντιπροσωπευτικά και χωρίς αποκλεισμούς, καθώς και ότι λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές απόψεις, πάντα με επίγνωση των δικών σου προκαταλήψεων.
Υπάρχουν πολλοί μετρήσιμοι παράγοντες που αποτελούν ενδείξεις ότι η δημοσιογραφία σου συμβάλλει στην αλλαγή. Στο Examination, χρησιμοποιούμε τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές μετρήσεις. Εξετάζουμε πόσα άτομα έκαναν κλικ ή διάβασαν το άρθρο μας. Επίσης, δημοσιεύουμε σε συνεργασία με αίθουσες σύνταξης και δημοσιογραφικούς οργανισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Επιπλέον, εάν κάποια οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών χρησιμοποίησε το θέμα σε εκστρατεία συνηγορίας, ή εάν μια κοινότητα το χρησιμοποίησε για να κινητοποιηθεί, εάν ένας πολιτικός έκανε ένα σχόλιο και αναφέρθηκε στη δουλειά σου, ή εάν μια εταιρεία ανακοίνωσε μια έρευνα ή μια αλλαγή εταιρικής πολιτικής, όλα αυτά είναι δείκτες που μπορείς να παρακολουθείς.
Φωτογραφία: Πέτρος Τουφεξής/iMEdD
Tessa Pang, Υπεύθυνη Αντικτύπου, Lighthouse Reports
Στο Lighthouse Reports, ο τρόπος με τον οποίο ορίζουμε τον αντίκτυπο είναι διαφορετικός για κάθε θέμα. Ως Υπεύθυνη Αντικτύπου, συνεργάζομαι με την ομάδα που κάνει το ρεπορτάζ, για να προσδιορίσω ορισμένους στόχους σχετικά με τον αντίκτυπο κάθε έρευνας. Και αυτοί οι στόχοι αντλούν πληροφορίες από τις συνομιλίες μας με τους ανθρώπους που ασχολούνται ήδη με το θέμα· για παράδειγμα, τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, εκπροσώπους δράσεων συνηγορίας, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ακόμη και τους φορείς επιρροής, για να κατανοήσουμε ποια αλλαγή ή πρόοδος είναι απαραίτητη για το συγκεκριμένο ζήτημα. Στη συνέχεια, συνεργαζόμαστε με την ομάδα, για να προσδιορίσουμε το τελικό μας όραμα για το πού μπορεί να καταλήξει το ρεπορτάζ. Έπειτα, ορίζουμε τα βασικά παραδοτέα αυτής της έρευνας που θα μπορούσαν να συμβάλουν στον εν λόγω γενικό στόχο.
Συχνά, πολλά ακροατήρια δεν έχουν πρόσβαση στις ειδήσεις με τους παραδοσιακούς τρόπους. Έτσι, αναρωτιόμαστε συνεχώς πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι θα συναντήσουμε το κοινό στις πλατφόρμες στις οποίες βρίσκεται, ώστε να το ενημερώσουμε για όσα αποκαλύψαμε, αντί να ελπίζουμε ότι θα βρεθούν μπροστά στη δημοσίευσή μας. Αυτό μπορεί να σημαίνει συνεργασία με έναν δημιουργό περιεχομένου ή με μια τοπική κοινοτική ομάδα, η οποία θα δημιουργήσει ένα βίντεο από την έρευνα ή θα τη διαδώσει με διαφορετικό τρόπο. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος για να επιτευχθεί αντίκτυπος ή για να ανοίξει μια δημόσια συζήτηση.
Ο ρόλος της δημοσιογραφίας είναι να αποκαλύπτει την αλήθεια και τα γεγονότα, και να μαθαίνει να συνεργάζεται με ανθρώπους που μπορούν, στη συνέχεια, να πιέσουν προς την κατεύθυνση της αλλαγής.
Τέσα Πανγκ, Impact Editor, Lighthouse Reports
Στο Lighthouse Reports, διαθέτουμε ένα σύστημα παρακολούθησης του αντικτύπου και τα περισσότερα από τα δεδομένα που συλλέγουμε σχετικά με τον αντίκτυπο είναι ποιοτικά. Έχουμε εντοπίσει πέντε βασικά ακροατήρια που θα ήταν χρήσιμο να συμμετέχουν σε μια δουλειά η οποία προσβλέπουμε να έχει αντίκτυπο. Αυτά είναι το κοινό, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής/ η βιομηχανία, άλλοι δημοσιογράφοι, η κοινότητα που επηρεάζεται άμεσα και οι χρηματοδότες, επειδή είμαστε μη κερδοσκοπικός οργανισμός. Παρακολουθούμε τον αντίκτυπο πάντα σε σχέση με ένα από αυτά τα ακροατήρια.
Υπάρχει ο μύθος ότι η δημοσιογραφία είναι μια αντικειμενική δουλειά. Ωστόσο, εγώ πιστεύω ότι σε πολλές περιπτώσεις το να είσαι σε θέση να υπερασπιστείς την αλήθεια απέναντι στην εξουσία ή να αποκαλύψεις κάτι που συνέβη είναι, στην ουσία, ταυτόσημο με το να απαιτείς λογοδοσία ή να υποδεικνύεις ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Επομένως, δεν πιστεύω ότι η δημοσιογραφία είναι υπεράνω ή πέρα από τον ακτιβισμό ή τη διαδικασία της αλλαγής. Η διαφορά εδώ είναι ότι οι ακτιβιστές έχουν σαφή αντίληψη της αλλαγής που πρέπει να επέλθει και ο ρόλος τους είναι να πιέσουν και να υποστηρίξουν αυτήν την αλλαγή. Αντίθετα, ο ρόλος της δημοσιογραφίας είναι να αποκαλύπτει την αλήθεια και τα γεγονότα, και να μαθαίνει να συνεργάζεται με ανθρώπους που μπορούν, στη συνέχεια, να πιέσουν προς την κατεύθυνση της αλλαγής.
Janine Bressmer, Υπεύθυνη Αντικτύπου, The New Humanitarian
Στο New Humanitarian, θεμελιώνουμε τον αντίκτυπο με βάση τέσσερις βασικούς πυλώνες: ο πρώτος είναι η ενημέρωση των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων. Ο δεύτερος είναι η απόδοση ευθυνών στη βιομηχανία. Ο τρίτος είναι η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις κρίσεις που έχουν ξεχαστεί. Και ο τέταρτος είναι να ενισχύσουμε και να δώσουμε χώρο και φωνή σε περιθωριοποιημένες κοινότητες και άτομα.
Ένα παράδειγμα είναι ότι πρόσφατα οργανώσαμε ένα πρόγραμμα συμμετοχικής δημοσιογραφίας. Ονομάζεται Ημερολόγιο Εκτοπισμού στον Λίβανο (Lebanon Displacement Diaries) και καταγράφει την πορεία δέκα ατόμων στον νότιο Λίβανο που έχουν εκτοπιστεί ως αποτέλεσμα των ισραηλινών βομβαρδισμών. Αποφασίσαμε να μετατρέψουμε τα Ημερολόγια Εκτοπισμού σε μια συμμετοχική θεατρική παράσταση, η οποία έγινε στη Βηρυτό. Το ίδιο το κοινό έπρεπε να συμμετάσχει στο έργο και κατέληξε να μοιραστεί τις δικές του ιστορίες εκτοπισμού. Αυτό δείχνει ότι ο αντίκτυπος μπορεί να είναι μεγάλης κλίμακας, αλλά μπορεί επίσης να είναι πολύ μικρός μέσα σε μια κοινότητα, όπου οι άνθρωποι βρίσκουν τρόπους και βήμα, για να μιλήσουν για κάτι που προηγουμένως δεν μπορούσαν να θίξουν.
Ο αντίκτυπος μπορεί να είναι μεγάλης κλίμακας αλλά και πολύ μικρός, μέσα σε μια κοινότητα, όπου οι άνθρωποι βρίσκουν τρόπους και βήμα, για να μιλήσουν για κάτι που προηγουμένως δεν μπορούσαν να θίξουν.
Janine Bressmer, Υπεύθυνη Αντικτύπου, The New Humanitarian
Για εμάς στο New Humanitarian, το να πούμε ότι ένα άρθρο είχε 20 ή 20.000 κλικ δεν είναι πραγματικά ενδεικτικό. Για τα Ημερολόγια Εκτοπισμού στον Λίβανο, ήταν η ποιοτική ανταπόκριση από τα ίδια τα άτομα που είχαν εκτοπιστεί · τι σήμαινε γι’ αυτούς η συμμετοχή τους στα Ημερολόγια ή στην παράσταση.
Νομίζω ότι δεν αρκεί πλέον η δημοσιογραφία να υπάρχει ως ένα προϊόν προς κατανάλωση. Οι ειδήσεις πρέπει να συγκινούν και να ενδυναμώνουν. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρεπορτάζ που να συνδέει τα πράγματα, είτε πρόκειται για διαφορετικό πλαίσιο είτε για διαφορετικά θέματα.
Στις ειδήσεις, όλα κινούνται υπερβολικά γρήγορα. Οι συντακτικές ομάδες, οι αρχισυνταξίες και οι δημοσιογράφοι περνάνε από το ένα θέμα στο άλλο. Γι’ αυτό είναι πραγματικά ωφέλιμο να υπάρχει μια συγκεκριμένη αρμοδιότητα που έχει τη δυνατότητα να εστιάζει σε όλα αυτά, ενώ οι δημοσιογραφικές ομάδες προχωρούν στο επόμενο ρεπορτάζ. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να επιστρέψουν στις κοινότητες και να ρωτήσουν τι έχει αλλάξει. Νομίζω ότι οι δημοσιογράφοι έχουν, επίσης, χρέος προς τις κοινότητες, όταν παίρνουν συνεντεύξεις και τις χρησιμοποιούν ως πηγή. Μια υπεύθυνη αντικτύπου από μόνη της δεν μπορεί ποτέ να πετύχει πολλά. Είναι πάντα μια συλλογική προσπάθεια.
Daisy Okoti, Υπεύθυνη Έρευνας και Αντικτύπου, Όμιλος Nation Media
Ο αντίκτυπος είναι οποιαδήποτε απόδειξη ότι η δημοσιογραφία μας έχει προσφέρει κάτι στην κοινωνία. Οτιδήποτε μας υποδεικνύει ότι η δημοσιογραφία μας έχει κάποιο αποτέλεσμα. Στον Όμιλο Nation Media, έχουμε ένα πλαίσιο μέτρησής του, το οποίο ορίζει τι είναι ο αντίκτυπος, καθώς και την αποστολή τού οργανισμού μας. Ο μεγαλύτερος στόχος της μέτρησης αντικτύπου είναι να καταδείξουμε πώς επηρεάζουμε θετικά την κοινωνία.
Ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιώ για να κάνω τη δουλειά μου είναι ένα “offline impact tracker”, όπου πρέπει να περάσεις χειροκίνητα δεδομένα. Εδώ είναι που η συνεργασία καθίσταται πολύ σημαντική, διότι πρέπει να μιλάω με δημοσιογράφους και αρχισυνταξίες, για να ενημερώνομαι για το τι συμβαίνει με τα θέματά τους. Εκεί κάνουμε συζητήσεις για να αποφασίσουμε εάν θα έχει συνέχεια το ρεπορτάζ.
Έπρεπε να εκπαιδεύσω τους δημοσιογράφους, για να κατανοήσουν τι είναι ο αντίκτυπος. Μία από τις σημαντικότερες επιδιώξεις μου, όταν ανέλαβα αυτή τη θέση, ήταν να αναγνωρίζουν οι άνθρωποι στην αίθουσα σύνταξης τον αντίκτυπο όταν τον βλέπουν, επειδή αυτοί είναι που αλληλεπιδρούν με τα ρεπορτάζ τους και γνωρίζουν πού βρίσκονται οι πηγές τους. Δηλαδή, εάν κάνουν ένα ρεπορτάζ και μετά συμβεί κάτι ως αποτέλεσμα αυτού του ρεπορτάζ, η πηγή θα καλέσει εκείνους, όχι εμένα.
Ο αντίκτυπος δεν χρειάζεται να είναι ένα πράγμα. Μπορεί να είναι μια σειρά από πράγματα με αλυσιδωτή επίδραση.
Ο αντίκτυπος είναι οποιαδήποτε απόδειξη ότι η δημοσιογραφία μας έχει προσφέρει κάτι στην κοινωνία.
Ντέζι Οκότι, Υπεύθυνη Έρευνας και Αντικτύπου, Όμιλος Nation Media
Algospeak: Πώς η δημοσιογραφία πορεύεται στο περιβόλι των αλγορίθμων
Η γλώσσα στο Διαδίκτυο μεταλλάσσεται διαρκώς, καθώς οι χρήστες αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν την αυτοματοποιημένη εποπτεία περιεχομένου, πλάθοντας νέες λέξεις όπως «seggs» και «unalive». Ξεκίνησε ως τέχνασμα των δημιουργών περιεχομένου, όμως πλέον φαίνεται πως έχει καθιερωθεί και στη δημοσιογραφία. Αυτή είναι η ιστορία του «algospeak».
Η δική μου αίθουσα σύνταξης είναι πολύ μεγάλη, οπότε οι αρχισυντάκτες μου είναι τα αυτιά μου και το στόμα μου στις συσκέψεις. Υπάρχουν φορές που χρειάζομαι ένα ρεπορτάζ με αντίκτυπο, οπότε το αναθέτω μέσω των αρχισυντακτών. Ίσως κάποιος να έγραψε ένα θέμα που είχε ως αποτέλεσμα μια πολύ σημαντική αλλαγή. Αυτό είναι ένα θέμα που χρήζει συνεχιζόμενης παρακολούθησης.
Ένα πλεονέκτημα που έχω είναι ότι η επικοινωνία γίνεται εξ ολοκλήρου από όσους ηγούνται [της αίθουσας σύνταξης] και, στη συνέχεια, κατεβαίνει προς τα κάτω, οπότε γίνεται ευκολότερη. Νομίζω ότι αυτό βοηθάει στον τρόπο με τον οποίο γνωστοποιείται η ανάγκη για αντίκτυπο, ιδίως στο τρέχον [περιβάλλον] των μέσων ενημέρωσης όπου τα πάντα αλλάζουν, συμπεριλαμβανομένου του κοινού μας.
Ο αντίκτυπος δεν είναι κάτι εντελώς νέο, επειδή οι δημοσιογράφοι ανέκαθεν φιλοδοξούσαν να αλλάξουν τον κόσμο. Αυτό που πραγματικά κάνω ως υπεύθυνη αντικτύπου είναι να τους δείχνω πώς αλλάζουν τον κόσμο.
Δείτε το πάνελ συζήτησης «Meet the Impact Editors» στο Διεθνές Φόρουμ Δημοσιογραφίας του iMEdD το 2025:
