FireWatch: Οι δημόσιες συμβάσεις για την πυροπροστασία και τα δεδομένα για τις πυρκαγιές, σε μία εφαρμογή

Μετά την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου την 1η Μαΐου, η συζήτηση στην Ελλάδα συχνά περιστρέφεται γύρω από τις ενέργειες που έκανε, ή δεν έκανε, το Κράτος και η τοπική αυτοδιοίκηση για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών. Συνήθως, καταλύτης για την επανέναρξη της συζήτησης αποτελεί κάποια πυρκαγιά που ξεσπά καίγοντας μεγάλες εκτάσεις δάσους, καλλιεργειών, και δίνοντας το έναυσμα –ειδικά αν προκληθούν καταστροφές σε περιουσίες– για «πινγκ-πονγκ» ευθυνών μεταξύ των διάφορων εμπλεκόμενων φορέων.

Η διαδικτυακή εφαρμογή Firewatch, που δημιούργησε ο δημοσιογράφος δεδομένων Θανάσης Τρομπούκης, επιχειρεί να ρίξει «φως» στο αδιαφανές πεδίο των δημοσίων συμβάσεων του κράτους (Δήμων, Υπουργείων, κ.ά.) για την πρόληψη και αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών, αναλύοντας ταυτόχρονα τα πιο πρόσφατα δεδομένα για το σύνολο των εκτάσεων που κάηκαν, καθώς και τα ενεργά συμβάντα που αντιμετωπίζει η Πυροσβεστική Υπηρεσία ανά την επικράτεια.

«Τι κάνει ο δήμος;», «πού είναι το Κράτος;» και άλλα ερωτήματα-κίνητρα

«Η δική μου ανάγκη, και έτσι ξεκίνησε αυτή η εφαρμογή, ήταν να απαντήσω στο ερώτημα, για κάθε φορά που ξεσπάει μία πυρκαγιά, αν είχαν γίνει εργασίες πυροπροστασίας νωρίτερα στη συγκεκριμένη περιοχή», εξήγησε ο Θανάσης Τρομπούκης, σχετικά με τα κίνητρα που τον οδήγησαν στη δημιουργία της εφαρμογής FireWatch.

«Όταν ξεσπούν πυρκαγιές, βλέπεις στις τηλεοράσεις τους κατοίκους που δίνουν συνέντευξη να λένε “ήταν ακαθάριστα τα οικόπεδα”, “τι κάνει ο δήμος”, “πού βρίσκεται το Κράτος;”, και όλα αυτά τα ερωτήματα. Συνήθως υποθέτουμε τις απαντήσεις για αυτά τα ερωτήματα και είχα και εγώ την ανάγκη προσωπικά να έχω πιο σταθερά δεδομένα πάνω στα οποία θα μπορώ να στηρίξω την άποψή μου για το τι συμβαίνει κάθε φορά κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς. Ξεκίνησε, δηλαδή, ως ένα προσωπικό ερώτημα και, από ό,τι φαίνεται, αφορά πολύ περισσότερο κόσμο από όσο περίμενα», συμπλήρωσε.

Όταν ξεσπούν πυρκαγιές, βλέπεις στις τηλεοράσεις τους κατοίκους να λένε “τι κάνει ο δήμος”, “πού βρίσκεται το Κράτος;”, και όλα αυτά τα ερωτήματα. Συνήθως υποθέτουμε τις απαντήσεις. Eίχα και εγώ την ανάγκη προσωπικά να έχω πιο σταθερά δεδομένα πάνω στα οποία θα μπορώ να στηρίξω την άποψή μου για το τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς.

Θανάσης Τρομπούκης, δημοσιογράφος δεδομένων και δημιουργός της εφαρμογής FireWatch

Τι παρουσιάζει η εφαρμογή και από ποιες πηγές 

Η εφαρμογή παρουσιάζει το θέμα σε δύο «επίπεδα»: πρώτον, τα συμβάντα, δηλαδή τις δασικές πυρκαγιές και, δεύτερον, τις συμβάσεις των δημοσίων φορέων για πυροπροστασία.

Στο πρώτο επίπεδο, παρουσιάζονται τα ενεργά συμβάντα, δηλαδή οι πυρκαγιές που βρίσκονται σε εξέλιξη, μέσω των στοιχείων που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Πέραν αυτών, ο χρήστης έχει τη δυνατότητα, επίσης, να εντοπίσει τις καμένες εκτάσεις που άφησαν πίσω τους τα πύρινα μέτωπα, όπως αυτές έχουν καταγραφεί σε δορυφορικά δεδομένα της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus (από το 2025 και έπειτα) ή σε δεδομένα της Πυροσβεστικής (για το διάστημα 2000-2024).

Στο δεύτερο επίπεδο της εφαρμογής αναλύονται οι δημόσιες συμβάσεις που αφορούν την πυροπροστασία.

Για να εντοπιστεί, αφενός, τι έργο εκτελέστηκε για κάθε σύμβαση και, αφετέρου, εντός των συμβάσεων ό,τι αφορούσε πράγματι την πυροπροστασία, χρησιμοποιείται ο κωδικός CPV. Όπως μας εξήγησε ο Θανάσης Τρομπούκης, ο αριθμός αυτός αποτελεί μιία κωδικοποίηση των εργασιών που αναφέρονται στις δημόσιες συμβάσεις, και είναι κοινός ανάμεσα σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πηγή των δεδομένων για τις δημόσιες συμβάσεις είναι το ΚΗΜΔΗΣ, όπου υποχρεωτικά αναρτώνται όλες οι συμβάσεις εκτιμώμενης αξίας άνω των 2.500 ευρώ. Στην εφαρμογή, τα συγκεκριμένα στοιχεία ενημερώνονται τέσσερις φορές εντός της ημέρας, από τις 7:00 π.μ. έως τις 7:00 μ.μ.. Από την άλλη, τα στοιχεία για τις πυρκαγιές ανανεώνονται ανά περίπου μία ώρα, και, όπως μας σημείωσε ο Θανάσης Τρομπούκης, ο στόχος είναι το επόμενο διάστημα να ενημερώνονται ακόμα πιο συχνά.

Ένα μεγάλο μέρος της εργασιακής ρουτίνας των δημοσιογράφων στα newsroom κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού αφορά την κάλυψη πυρκαγιών που έχουν ξεσπάσει σε όλα τα μήκη και πλάτη της ελληνικής επικράτειας. Με την εφαρμογή αυτή θα μπορεί κάθε δημοσιογράφος να αναλύσει περαιτέρω τα δεδομένα πίσω από την πυρκαγιά, βλέποντας το «προφίλ» του δήμου στο θέμα της πυροπροστασίας:

• πόσα στρέμματα έχουν δηλωθεί για καθαρισμό
• τις συμβάσεις
• τις υδροφόρες και τα πυροσβεστικά που διαθέτει
• την έκταση
• τον πληθυσμό
• τις πυρκαγιές που έπληξαν την περιοχή
• πόσες υπεύθυνες δηλώσεις καθαρισμών οικοπέδων έχουν γίνει (στοιχεία 2024)
• πού έχουν εκτελεστεί έργα για την πυροπροστασία (με κίτρινα points)
• τη χρηματοδότηση για δαπάνες πυροπροστασίας
• τις εταιρείες που ανέλαβαν να υλοποιήσουν αυτές τις συμβάσεις, καθώς και τον τύπο της σύμβασης (απευθείας ανάθεση, κλπ)

Τι δεν μπορεί κανείς να δει στην εφαρμογή; Τις εργασίες που πραγματοποιούν οι δήμοι με ίδια μέσα. «Αυτού του τύπου οι εργασίες δεν φαίνονται μέσα στην εφαρμογή και δεν θα μπορούσαν να φαίνονται, καθώς δεν υπάρχει μητρώο που να καταγράφονται όλες οι εργασίες των Δήμων ή φορέων», εξήγησε ο Θανάσης Τρομπούκης.

Το vibe coding στην κατασκευή της εφαρμογής

Στο κάτω μέρος της σελίδας, αναγράφεται ότι «Η παρούσα εφαρμογή είναι προϊόν συνεργασίας ανθρώπινης και τεχνητής νοημοσύνης», εννοώντας ότι μέρος της δημιουργήθηκε σε συνεργασία με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, θυμίζοντας εν μέρει το «vibe coding», δηλαδή τη συγγραφή κώδικα με τη βοήθεια μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLΜ) και text prompts.

«Δεν ήταν ακριβώς vibe coding, όπως φαντάζεσαι», εξήγησε ο Θανάσης Τρομπούκης, όταν συνομιλήσαμε για την πιο τεχνική πλευρά της εφαρμογής. «Ξεκίνησα γράφοντας τον κώδικα εγώ, για την ανάλυση, σε Python, και κάνοντας το αρχικό σχεδιάγραμμα στη Javascript σε React, και μετά το τροφοδοτούσα στο Codex, προκειμένου να το υλοποιήσει με πιο σωστό τρόπο, διότι οι γνώσεις μου σε react δεν είναι τόσο υψηλού επιπέδου».

Ωστόσο, οι δυνατότητες των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ανάπτυξη τέτοιου είδους εφαρμογών φάνηκαν να έχουν ορισμένους «περιορισμούς» στην περίπτωση του FireWatch. «Το data cleaning το έκανα κατά βάση εγώ, γιατί το Codex δεν μπορούσε να βγάλει άκρη με τα ελληνικά γράμματα και τον τρόπο που αναφέρονταν, για παράδειγμα, οι δήμοι σε διαφορετικές πηγές των δημόσιων δεδομένων», τόνισε ο Θανάσης Τρομπούκης.

Το front end της εφαρμογής είναι στημένο σε react, ένα αρκετά διαδεδομένο πλαίσιο. Όπως εξήγησε ο δημοσιογράφος δεδομένων, στο σημείο αυτό επιστράτευσε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης: «Ξέρω τα βασικά στοιχεία της και τη λογική της ανάπτυξης μιας εφαρμογής React, αλλά δεν έχω εμπειρία να φτιάξω από το μηδέν μια τέτοια εφαρμογή. Έφτιαχνα τα βασικά components με τον τρόπο που ήξερα εγώ, ρωτώντας κατά τη διάρκεια το ChatGPT ή το Codex, γιατί η ιδέα ήταν να μάθω όσο το έκανα», δήλωσε. Tόνισε, όμως, ότι «επειδή έπαιρνε αποφάσεις που δεν εξυπηρετούσαν το να είμαστε ασφαλείς ότι αυτό που δείχνουμε είναι ακριβές, ήθελε πολύ να γυρνάς πίσω σε κάθε component που έφτιαχνες –τα διάβαζα. Το ίδιο και με τη βάση δεδομένων: έφτιαξα ένα διάγραμμα οντοτήτων, επειδή είναι σχεσιακή βάση δεδομένων, και το τροφοδότησα στο Codex, ώστε να αρχίσει να σχηματοποιεί τις SQL που χρειάζονταν για τη σύνδεση των σχετικών πινάκων και μετά τη σύνδεσή τους με την πλατφόρμα όπου φιλοξενείται η βάση δεδομένων».

Το vibe coding έχει διάφορες ερμηνείες. Όπως μας εξήγησε ο Θανάσης Τρομπούκης, στη δική του περίπτωση, ήταν κάτι σαν «επιστασία». «Και εσύ τώρα μπορείς να ζητήσεις να σου φτιάξει μια React εφαρμογή», τόνισε. H React, η οποία είναι βιβλιοθήκη της Javascript, χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθούν πολλαπλά components που εμφανίζουν τα στοιχεία στα διάφορα σημεία του FireWatch.

Ωστόσο, η διαδικασία της δημιουργίας της εφαρμογής σε React χρησιμοποιώντας εξ ολοκλήρου το Codex, χωρίς καμία προηγούμενη επαφή με τον προγραμματισμό, θα παρουσίαζε πολλές δυσκολίες, όπως μας εξήγησε.

Είναι vibe coding, αλλά αν δεν γνώριζε κάποιος προγραμματισμό, θα ήταν πολύ δύσκολο να το ολοκληρώσει.

Θανάσης Τρομπούκης, δημοσιογράφος δεδομένων και δημιουργός της εφαρμογής FireWatch

«Για παράδειγμα, στην εφαρμογή ένα component είναι οι τελευταίες συμβάσεις. Πώς είναι μια τελευταία σύμβαση, τι στοιχεία περιέχει κλπ. Το Codex, ενώ θα περίμενες να φτιάξει μόνο του τα component, να χωρίσει μόνο του σε component την εφαρμογή, δεν το έκανε αυτό. Είτε δημιουργούσε δικό του component ή δεν δημιουργούσε κανένα component, και τα έκανε όλα με typescript. Οπότε, ήθελε να “μπεις από πάνω”. Είναι vibe coding, αλλά αν δεν γνώριζε κάποιος προγραμματισμό, θα ήταν πολύ δύσκολο να το ολοκληρώσει», δήλωσε ο Θανάσης Τρομπούκης.

Το σημείο της εφαρμογής στο οποίο ο ίδιος επιστράτευσε περισσότερο τη στρατηγική του “vibe coding” ήταν στο «testing» στην ιστοσελίδα για την αποτελεσματικότητά της, την ταχύτητά της. «Ήθελα να τεστάρω σε πόσο χρόνο φορτώνει το site, πώς θα μπορούσαμε να το κάνουμε καλύτερο, πόσες κλήσεις γίνονται στη βάση δεδομένων, και με ποιους τρόπους στρατηγικά θα μπορούσαμε να κάνουμε λιγότερες κλήσεις, ώστε να μη φέρνουμε δεδομένα που δεν έχει ζητήσει στην πραγματικότητα ο χρήστης. Εκεί, με vibe coding άλλαζα τη στρατηγική», δήλωσε.

Το ενδιαφέρον της κοινότητας και ο αντίκτυπος των ανοιχτών πηγών

Ο Θανάσης Τρομπούκης έκανε γνωστή την ύπαρξη της εφαρμογής του με post στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 30 Απριλίου, λίγες ώρες πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου. Ένα από τα κοινά που έχουν βρει ενδιαφέρουσα την εφαρμογή είναι η δημοσιογραφική κοινότητα.

«Είναι ενθουσιώδης [η αντίδραση του κόσμου] μπορώ να πω. Έχει δεχθεί πάρα πολύ θετικά σχόλια. Έχουν ενδιαφερθεί πολλοί δημοσιογράφοι, όχι μόνο σε επίπεδο συνεντεύξεων αλλά και για να κατανοήσουν πώς εμφανίζονται τα δεδομένα. Έλαβα πολύ θετική ανταπόκριση –και από δημοσιογράφους αλλά και από μη κυβερνητικές οργανώσεις και άλλους οργανισμούς που σχετίζονται με το περιβάλλον», δήλωσε ο Θανάσης Τρομπούκης.

Πολλοί συνάδελφοι μαθαίνουν ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις. Αυτό είναι κάτι το θετικό, να εμπνευστεί, δηλαδή, η δημοσιογραφική κοινότητα και να παράγει θέματα βασισμένα σε ανοιχτά δεδομένα.

Θανάσης Τρομπούκης, δημοσιογράφος δεδομένων και δημιουργός της εφαρμογής FireWatch

Ο αντίκτυπος είναι πολλαπλός σε τέτοια θέματα, εξήγησε, τονίζοντας ότι η εφαρμογή είναι ένα εργαλείο για όλους.

«Είναι σίγουρα να δεις τι συμβαίνει, και αυτό δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους, αφορά και τους πολίτες. Δεν είναι ένα εργαλείο που απευθύνεται στη δημοσιογραφική κοινότητα, είναι ένα εργαλείο που απευθύνεται σε όλους. Από αυτήν την άποψη έχουν ενδιαφερθεί όλοι είτε με την ιδιότητα του δημοσιογράφου είτε επειδή ήθελαν να κατανοήσουν πώς φτιάχτηκε, και το τεχνικό κομμάτι από πίσω», τόνισε.

Ένας διαφορετικός αντίκτυπος που είχε η εφαρμογή ήταν η ανακάλυψη από τους χρήστες της εφαρμογής νέων πηγών ανοιχτών δεδομένων που μέχρι πρότινος μπορεί να θεωρούσαν ανύπαρκτες ή ανέφικτες.

«Πολλοί συνάδελφοι μαθαίνουν και οι ίδιοι ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις. Και αυτό είναι κάτι το θετικό, να εμπνευστεί, δηλαδή, η δημοσιογραφική κοινότητα και να παράγει θέματα βασισμένα σε ανοιχτά δεδομένα που μπορεί ενδεχομένως να μην ήξερε ότι υπάρχουν εκεί έξω», κατέληξε.