Η Ουγγαρία έκανε μια νέα αρχή. Θα ακολουθήσουν και τα μέσα ενημέρωσης; 

Τρεις ημέρες μετά τη νίκη του επί του Βίκτορ Όρμπαν στις εθνικές εκλογές της Ουγγαρίας, ο εκλεγμένος πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ επισκέφθηκε τα κεντρικά γραφεία του κρατικού δικτύου της χώρας MTVA. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, τα κρατικά MME είχαν ευθυγραμμιστεί πλήρως με την ορμπανική γραμμή: δημοσιεύματα που στοχοποιούσαν την οικογένεια του Μαγιάρ, κατηγορίες ότι συνωμοτούσε με την Ουκρανία για να οδηγήσει την Ουγγαρία σε πόλεμο με τη Ρωσία, αλλά και ρεπορτάζ για υποτιθέμενα μέτρα λιτότητας που σκόπευε να εφαρμόσει, τα οποία αργότερα αποδείχθηκαν ψευδή. Τώρα, όμως, η MTVA απηύθυνε πρόσκληση στον Μαγιάρ, σε μια ύστατη απόπειρα να τον αιφνιδιάσει, με τους δημοσιογράφους του σταθμού να μην χάνουν ευκαιρία να τον διακόπτουν, να τον προκαλούν και να τον προσβάλλουν, σε μια εμφανή προσπάθεια να του αποσπάσουν δηλώσεις που θα προκαλέσουν αίσθηση. Μετά τη μεγαλύτερη εκλογική νίκη στη σύγχρονη ιστορία της Ουγγαρίας, ωστόσο, ο Μαγιάρ ήταν καλά προετοιμασμένος. «Αυτά που κάνετε εδώ θα τα ζήλευε ακόμα και ο Γκέμπελς», είπε, απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους που του έπαιρναν συνέντευξη. «Αυτό το εργοστάσιο ψεμάτων θα κλείσει. Θα βάλουμε τέλος στην παραπλανητική ενημέρωση και θα δημιουργήσουμε μια ανεξάρτητη, αντικειμενική και ουδέτερη δημόσια ραδιοτηλεόραση». Όταν αποχώρησε από το στούντιο, εργαζόμενοι των κρατικών μέσων τον χειροκρότησαν. «Σας ευχαριστώ που δεν τα παρατήσατε», τους είπε. «Ξέρω ότι πολλοί από εσάς δεν είχατε επιλογή».  

Μετά τις εκλογές ο κρατικός προπαγανδιστικός μηχανισμός στην Ουγγαρία άρχισε αμέσως να καταρρέει. Στο MTI, το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων, οι εργαζόμενοι αντέδρασαν απέναντι στον δεξιό διευθυντή σύνταξης και ζήτησαν να διασφαλιστεί η συντακτική ανεξαρτησία και η αμεροληψία. Στο Petőfi TV, το πολιτιστικό κανάλι της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, παρουσιαστές εξέφρασαν την πρόθεσή τους να καλέσουν δημοφιλείς καλλιτέχνες που είναι γνωστοί για την αντίθεσή τους στον Όρμπαν. Το TV2, το μεγαλύτερο ιδιωτικό κανάλι της χώρας και ένας σταθερά φιλο-ορμπανικός σταθμός, απέλυσε τον διευθυντή ειδήσεων και έβγαλε τα δύο πιο προβεβλημένα του πρόσωπα εκτός προγράμματος. Σε συνέντευξη που παραχώρησε σε δεξιό κανάλι στο YouTube—στη μοναδική του δημόσια εμφάνιση μετά την ήττα—ο Όρμπαν απάντησε χωρίς υπεκφυγές στις κατά τα άλλα φιλικές ερωτήσεις του δημοσιογράφου, λέγοντας ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για την ήττα και ευχόμενος καλή τύχη στους ψηφοφόρους του Μαγιάρ. «Είναι δύσκολο να ξεκινήσεις μια τέτοια συνέντευξη ως δημοσιογράφος», είπε ο παρουσιαστής. «Είμαι βέβαιος ότι θα καταφέρετε», απάντησε ο Όρμπαν, γελώντας συγκαταβατικά. 

Υπό τον Όρμπαν, το τοπίο των μέσων στην Ουγγαρία ήταν επί της ουσίας χωρισμένο στα τρία. Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς της MTVA, όπως το M1, το βασικό εθνικό κανάλι ειδήσεων, απευθύνονταν κυρίως στις πιο απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές της χώρας, που θεωρούνταν προπύργια του Όρμπαν. Το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ενημέρωσης ελεγχόταν από ιδιωτικά μέσα προσκείμενα στην κυβέρνηση, με φιλοκυβερνητικές εφημερίδες, περιοδικά, ενημερωτικά sites και τηλεοπτικούς σταθμούς να καλύπτουν περίπου το 80% της ενημέρωσης. Στην τελευταία κατηγορία βρισκόταν ο ανεξάρτητος Τύπος — ψηφιακά μέσα, κανάλια στο YouTube και περιοδικά που στηρίζονταν σε δωρεές, συνδρομές και διαφημίσεις. Παρά τις πολιτικές πιέσεις και τα αμέτρητα εμπόδια στην πρόσβαση σε πληροφορίες, μέσα όπως τα Telex, Partizán, 444.hu και HVG συνέχισαν τις προσπάθειές τους να ασκήσουν έλεγχο στην εξουσία. 

Μετά τις εκλογές, ωστόσο, το τοπίο της δημοσιογραφίας στην Ουγγαρία μπαίνει σε περίοδο ριζικών αλλαγών. Η υπόσχεση του Μαγιάρ να αναδιαρθρώσει τα δημόσια μέσα δεν ήταν μια δήλωση της στιγμής, αλλά βασικός άξονας του προγράμματος του κόμματός του, του Tisza. Το κατά πόσο μπορεί αυτό να γίνει πράξη παραμένει μεγάλο στοίχημα, σύμφωνα με τον Γκάμπορ Πόλιακ, καθηγητή δικαίου και πολιτικής των μέσων στο Πανεπιστήμιο Eötvös Lóránd της Βουδαπέστης. Όπως τόνισε, ο Μαγιάρ θα χρειαστεί «να αντικαταστήσει όσους βρίσκονται μπροστά από την κάμερα, πίσω από τα μικρόφωνο και στις αίθουσες σύνταξης, και να βρει δημοσιογράφους πρόθυμους να γίνουν τα νέα πρόσωπα ενός θεσμού που δεν χαίρει καμίας εμπιστοσύνης από το κοινό». Και πρόσθεσε: «Θα πρέπει να τους διαβεβαιώσει ότι πρόκειται για έναν ασφαλή χώρο εργασίας, όπου μπορούν να λένε όχι σε πολιτικές πιέσεις και να λειτουργούν με εσωτερικά αντίβαρα και ελέγχους. Και όταν έρθουν οι τοπικές εκλογές σε τρία χρόνια, θα δούμε πώς λειτουργεί όλο αυτό». Η MTVA δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο. 

Με το πολιτικό οικοδόμημα του Όρμπαν να καταρρέει, οι ολιγάρχες που στήριζαν τα ιδιωτικά δίκτυα προπαγάνδας ενδέχεται να αποσύρουν τη χρηματοδότησή τους, ειδικά από τη στιγμή που ο Μαγιάρ έχει δεσμευτεί να περιορίσει και να αναμορφώσει και τη διανομή κρατικής διαφήμισης στα μέσα, η οποία αποτελεί βασική πηγή εσόδων για αυτά τα δίκτυα. 

Ο Πόλιακ σημείωσε ότι η KESMA, ένας φιλοορμπανικός όμιλος που ελέγχει εκατοντάδες εθνικές και περιφερειακές ημερήσιες εφημερίδες, βρίσκεται ένα βήμα πριν από τη διάλυση. Εκτίμησε επίσης ότι σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, μόνο πέντε με έξι δεξιά μέσα ενημέρωσης θα μπορούσαν να επιβιώσουν οικονομικά. Η Mediaworks, εταιρεία που υπάγεται στην KESMA, δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο. 

Για τα ανεξάρτητα δημοσιογραφικά μέσα, το στοίχημα σε μια Ουγγαρία μετά τον Όρμπαν θα είναι να καλύψουν δημοσιογραφικά μια χώρα που διανύει περίοδο ριζικών αλλαγών, καταγράφοντας, ταυτόχρονα, το αποτύπωμα που άφησε η επί 16 χρόνια αυταρχική διακυβέρνηση. «Υπάρχει μια ολόκληρη γενιά συναδέλφων που δεν έχει βιώσει ποτέ τη δημοσιογραφία ως μια αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στην κυβέρνηση και τον Τύπο», είπε ο Μπαλάζ Κάουφμαν, παλαίμαχος ανεξάρτητος δημοσιογράφος του 444.hu. Όπως σημείωσε, κάποιοι από τους ψηφοφόρους τον Μαγιάρ θα πρέπει να αποδεχτούν ότι ο ελεύθερος Τύπος δεν στάθηκε ποτέ απέναντι από την κυβέρνηση ως αντιπολίτευση, αλλά λειτουργούσε ως θεσμικό αντίβαρο. «Όσοι περιμένουν από εμάς να στηρίζουμε άκριτα τον Πέτερ Μαγιάρ θα απογοητευτούν», είπε. Το γραφείο Τύπου του Μαγιάρ δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο. 

Την επομένη των εκλογών, ο Μαγιάρ παραχώρησε διεθνή συνέντευξη Τύπου διάρκειας τριών ωρών, στην οποία έδωσε προτεραιότητα στα ουγγρικά μέσα. «Ας ακούσουμε πρώτα όσους στάθηκαν όρθιοι τα τελευταία δεκαέξι χρόνια και κράτησαν ζωντανό τον ρόλο της δημόσιας ενημέρωσης», είπε ο επικεφαλής Τύπου, παραδίδοντας το μικρόφωνο στο Partizán, το κανάλι στο YouTube μέσα από όπου ο Μαγιάρ ξεκίνησε την πολιτική του πορεία με μια εκρηκτική συνέντευξη, στην οποία κατήγγειλε την πολιτική απληστία του καθεστώτος Όρμπαν. Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο Κάουφμαν. Το 2024 ήταν ο πρώτος δημοσιογράφος που αποκάλυψε ότι η πρόεδρος Καταλίν Νόβακ, πρώην υπουργός του Όρμπαν και τότε αρχηγός του κράτους, είχε δώσει χάρη σε έναν άνδρα που είχε βοηθήσει στη συγκάλυψη σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών σε οικοτροφείο, μια υπόθεση που οδήγησε και στη ρήξη του Μαγιάρ με τον Όρμπαν. «Μόλις ακούσατε τον δημοσιογράφο χάρη στον οποίο βρισκόμαστε σήμερα εδώ», είπε ο Μαγιάρ. Και στη συνέχεια απάντησε στις ερωτήσεις του. 

Μιλώντας με τον Κάουφμαν, του ζήτησα να σχολιάσει το συγκεκριμένο στιγμιότυπο. «Σκέφτηκα: “ Έχεις έναν πρωθυπουργό με τη μεγαλύτερη λαϊκή εντολή που έχει δοθεί ποτέ, και από την πρώτη μέρα προσπαθεί να δαμάσει τον ελεύθερο Τύπο”. Ήταν άβολη στιγμή. Ένιωσα να ενεργοποιούνται όλα τα αμυντικά αντανακλαστικά που είχα αναπτύξει τα τελευταία δεκαέξι χρόνια», είπε. «Μόνο όταν το ξανασκέφτηκα αργότερα συνειδητοποίησα ότι δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια κίνηση καλής θέλησης προς έναν κλάδο που βρίσκεται υπό πίεση». 

Σε κάθε περίπτωση, οι δημοσιογράφοι δηλώνουν ανακουφισμένοι από την αποχώρηση του Όρμπαν. «Αναπνέουμε πιο εύκολα», μου είπε ο Κάουφμαν. «Αφήνουμε πίσω μας αγωνίες που δεν είχαμε καν αντιληφθεί ότι μας κατέτρωγαν. Είναι μια διαδικασία επούλωσης».