Λίσα Γκιμπς: Εμπλοκή του κοινού, λογοδοσία και σύνδεση με τις κοινότητες ορίζουν το δημοσιογραφικό μέλλον

Όταν ήταν πρωτοετής στο τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι τη δεκαετία του 1980, η Λίσα Γκιμπς (Lisa Gibbs) δεν σκεφτόταν να γίνει δημοσιογράφος. Μια μέρα, όμως, όταν διέσχιζε την πανεπιστημιούπολη, είδε τυχαία μια αγγελία της φοιτητικής εφημερίδας The Miami Hurricane. Η δουλειά ήταν σχετικά απλή: διόρθωση κειμένων κατά τις δύο βραδινές βάρδιες την εβδομάδα. Αποφάσισε να το δοκιμάσει. Ήταν μια μικρή απόφαση που θα την οδηγούσε σε ένα εντελώς διαφορετικό μονοπάτι. «Η δουλειά στη Hurricane άλλαξε το αντικείμενο των σπουδών μου, την επαγγελματική μου πορεία και τη ζωή μου, ενώ παράλληλα μου χάρισε φιλίες που διατηρώ μέχρι σήμερα», έγραψε στο LinkedIn.

Τα επόμενα τριάντα χρόνια η Γκιμπς διέγραψε μια πορεία, που αντικατοπτρίζει τις αλλαγές στη σύγχρονη δημοσιογραφία: από βραβευμένη συντάκτρια οικονομικού ρεπορτάζ εξελίχθηκε σε στέλεχος του Associated Press και αργότερα ανέλαβε ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη φιλανθρωπικών μοντέλων χρηματοδότησης για τη στήριξη της δημοσιογραφίας, η οποία υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Τον Ιούνιο του 2024 έγινε η δεύτερη διευθύνουσα σύμβουλος στην ιστορία του  Pulitzer Center, αναλαμβάνοντας την ηγεσία του μη κερδοσκοπικού οργανισμού, που στηρίζει εκατοντάδες δημοσιογραφικά πρότζεκτ κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο, σε διαφορετικές πλατφόρμες ενημέρωσης. Έχοντας η ίδια δημοσιογραφική εμπειρία, έχει αναλάβει την ηγεσία του οργανισμού σε μια περίοδο ραγδαίων αλλαγών τόσο για τη δημοσιογραφία όσο και για το ευρύτερο οικοσύστημα της πληροφόρησης.

Υπό την ηγεσία της, το Pulitzer Center επέκτεινε το πεδίο δράσης του πέρα από την αρχική του εστίαση στη διεθνή κάλυψη κρίσεων. Η έννοια της «κρίσης» έχει πλέον διευρυνθεί και περιλαμβάνει ζητήματα που αγγίζουν πιο άμεσα την καθημερινότητα – από την κλιματική αλλαγή και τη δημόσια υγεία, έως τη λογοδοσία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Παράλληλα, ο οργανισμός έχει ενισχύσει τη δουλειά του σε τομείς όπως η αλληλεπίδραση με το κοινό, οι εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και οι νέες μορφές αφήγησης.

Το Pulitzer Center δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση δημοσιογραφικών αποστολών. Κάθε χρόνο στηρίζει εκατοντάδες ερευνητικά πρότζεκτ σε περισσότερες από 100 χώρες, συμβάλλοντας παράλληλα, ώστε οι ιστορίες αυτές να φτάνουν στις σχολικές αίθουσες, στις τοπικές κοινωνίες και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Στόχος δεν είναι απλώς η δημοσίευση, αλλά ο αντίκτυπος: από την ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου έως την προώθηση της λογοδοσίας και της αλλαγής. Με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) το 2025, ο οργανισμός διεύρυνε τη στήριξή του σε ρεπορτάζ που αναδεικνύουν λιγότερο προβεβλημένα ζητήματα παγκόσμιας υγείας, όπως οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία στην ψυχική υγεία και ο ολοένα και σημαντικότερος ρόλος των πολιτών-επιστημόνων στις καινοτομίες που αναπτύσσονται στη χώρα εν μέσω πολέμου.

Μιλώντας, στις 23 Ιουνίου, στο SNF Nostos 2026 στην Αθήνα, η Γκιμπς παρουσίασε πρότζεκτ ερευνητικής δημοσιογραφίας που υποστηρίζονται από το Pulitzer Center, τα οποία συνέβαλαν στο να έρθουν στο προσκήνιο παγκόσμια ζητήματα υγείας που είχαν περάσει απαρατήρητα.

«Δεν μπορούμε να λύσουμε προβλήματα για τα οποία δεν γνωρίζουμε», ανέφερε κατά τη διάρκεια της ομιλίας της. «Αυτή είναι μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις της δημοσιογραφίας: ρίχνει φως στις ενέργειες ανθρώπων και θεσμών που κατέχουν θέσεις εξουσίας και επηρεάζουν όλους μας». Περιέγραψε αυτήν την προσέγγιση ως «δημοσιογραφία που ανοίγει νέους ορίζοντες» — δημοσιογραφία, που βρίσκεται στην υπηρεσία του κοινού, η οποία όχι μόνο ενημερώνει, αλλά και εμπνέει το κοινό να συμμετάσχει και να επιδιώξει ουσιαστικές αλλαγές.

Σε συνέντευξή της στο iMEdD πριν από την άφιξή της στην Αθήνα, μίλησε για το έργο της, το οποίο επικεντρώνεται σε ένα από τα καθοριστικά ερωτήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η δημοσιογραφία: πώς τα ρεπορτάζ με σημαντικό αντίκτυπο μπορούν όχι μόνο να παράγονται, αλλά και να φτάνουν στο κοινό, εν μέσω ενός ολοένα και πιο κατακερματισμένου τοπίου των μέσων ενημέρωσης.

Το Pulitzer Center συμπληρώνει πλέον 20 χρόνια λειτουργίας. Εάν ανατρέξει κάποιος στα πρώτα έργα που χρηματοδότησε και τα συγκρίνει με τα σημερινά ρεπορτάζ που στηρίζει, τι δείχνει αυτό για την εξέλιξη της δημοσιογραφίας αλλά και τις ανάγκες του κλάδου;

Το 2006 ο εμπνευστής του Pulitzer Center διαπίστωσε ότι το κλείσιμο διεθνών γραφείων μεγάλων μέσων ενημέρωσης, κυρίως στις ΗΠΑ, καθώς και η κατάργηση θέσεων ανταποκριτών του εξωτερικού είχε δημιουργήσει ένα κενό στον χώρο. Αυτό ήταν που οδήγησε στην ίδρυση του οργανισμού. Με το διαδίκτυο να επηρεάζει όλο και περισσότερο τα οικονομικά των μέσων ενημέρωσης, οι περικοπές ξεκίνησαν από την κάλυψη του εξωτερικού. Έτσι, κάποια θέματα έμειναν τελικά εκτός κάλυψης, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η διεξαγωγή ρεπορτάζ ανατέθηκε σε ανεξάρτητους δημοσιογράφους που χρειάζονταν στήριξη. […] Στα 20 χρόνια που ακολούθησαν, ο οργανισμός εξελίχθηκε σε έναν παγκόσμιο φορέα που στηρίζει δημοσιογράφους σε όλο τον κόσμο (στις ΗΠΑ, αλλά και στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία), ώστε να παράγουν δημοσιογραφικό έργο για τα δικά τους περιφερειακά και εθνικά μέσα ενημέρωσης. Η αρχική ιδέα πίσω από την ονομασία «Pulitzer Center on Crisis Reporting» (Κέντρο Πούλιτζερ για την Κάλυψη Κρίσεων) ήταν ότι οι κρίσεις του κόσμου — συγκρούσεις, πόλεμοι, λιμοί — έπρεπε να αναδεικνύονται περισσότερο. Σήμερα, όμως, οι κρίσεις δεν αφορούν μακρινά μέρη. Συμβαίνουν δίπλα μας. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί κρίση. Οι επιπτώσεις των περικοπών σε κονδύλια που υποστηρίζουν την παγκόσμια υγεία αποτελούν κρίση. Γι’ αυτόν τον λόγο ο οργανισμός έχει διευρύνει το πεδίο των θεμάτων που θεωρεί σημαντικά να καλυφθούν δημοσιογραφικά, αλλά και τα ακροατήρια που έχουν ανάγκη αυτή τη δημοσιογραφία. […] Από την αρχή, το Pulitzer Center πίστευε στη σημασία της αλληλεπίδρασης των δημοσιογράφων με την κοινωνία, ιδιαίτερα μέσα από επισκέψεις σε πανεπιστήμια αλλά και σε σχολεία δευτεροβάθμιας και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε ακόμη και δωδεκάχρονα παιδιά να έρχονται σε επαφή με τον κόσμο γύρω τους. Η δημοσιογραφία είναι ένα ισχυρό εργαλείο για αυτό. Αυτή η ιδέα — ότι η δημοσιογραφία μπορεί να εκπαιδεύσει, να καλλιεργήσει την περιέργεια και να δημιουργήσει συνδέσεις — έχει πλέον ενισχυθεί σημαντικά. Σήμερα, η έννοια της ενεργής σχέσης με το κοινό βρίσκεται στο επίκεντρο της αποστολής του οργανισμού, σε μια εποχή όπου η τεχνολογία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το τοπίο της πληροφόρησης στο σύνολό του έχουν αλλάξει ριζικά. Οι άνθρωποι ενημερώνονται πλέον από πάρα πολλές και διαφορετικές πηγές και πλατφόρμες. Εάν η δημοσιογραφία δεν φροντίσει να δώσει το «παρών» σε όσο το δυνατόν περισσότερα κανάλια και μέσα, αλλά και μέσα στις ίδιες τις κοινότητες, τότε πώς θα καταφέρει να έχει τον αντίκτυπο που απαιτείται;

Σήμερα, οι κρίσεις δεν αφορούν μακρινά μέρη. Συμβαίνουν δίπλα μας. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί κρίση. Οι επιπτώσεις των περικοπών σε κονδύλια που υποστηρίζουν την παγκόσμια υγεία αποτελούν κρίση.

Λίσα Γκιμπς, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος του Pulitzer Center.

Η δράση του Pulitzer Center δεν περιορίζεται στην παραδοσιακή δημοσιογραφία, αλλά επεκτείνεται σε εκθέσεις τέχνης, διαγωνισμούς ποίησης και συνεργασίες με δημιουργούς περιεχομένου. Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών στο οικοσύστημα της πληροφόρησης και μειωμένης εμπιστοσύνης προς την ενημέρωση, πώς πρέπει πλέον οι δημοσιογράφοι να προσεγγίζουν το κοινό;

Νομίζω ότι αυτό είναι ένα φλέγον ζήτημα, ειδικά αν σκεφτεί κανείς τις αλλαγές στο οικοσύστημα της πληροφόρησης και τη μείωση της εμπιστοσύνης του κοινού. […] Υπάρχει, επίσης, το φαινόμενο της αποφυγής της ενημέρωσης (news avoidance), είτε επειδή οι ειδήσεις στενοχωρούν και θυμώνουν τον κόσμο […] είτε επειδή οι άνθρωποι σήμερα κατακλύζονται από χιλιάδες άλλα πράγματα. Νομίζω ότι αυτό μας έχει κάνει πιο δημιουργικούς και επενδύουμε περισσότερο σε καινοτομίες και πειραματισμούς με νέους τρόπους προσέγγισης του κοινού. Η άλλη πλευρά του ζητήματος είναι αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «κοινωνική διανομή», δηλαδή το να εξετάσουμε πώς επηρεάζει η ροή πληροφοριών που διαμεσολαβείται από την τεχνητή νοημοσύνη. Αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στην αναζήτηση μέσω τεχνητής νοημοσύνης για να βρουν απαντήσεις στις ερωτήσεις τους, πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι θα ανακαλυφθεί η πραγματικά σημαντική ερευνητική δημοσιογραφία;

Αυτή είναι μια συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη. […] Υπάρχουν πολλές παράλληλες συζητήσεις για τους σωστούς τρόπους με τους οποίους μπορούν να το αντιμετωπίσουν αυτό τα μέσα ενημέρωσης. Ως προς αυτό, πρόσφατα ξεκινήσαμε και ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την δημιουργία περιεχομένου, που απευθύνεται σε δημοσιογράφους. Στόχος είναι οι δημοσιογράφοι που εργάζονται ήδη σε συντακτικές ομάδες να εξελίξουν τις δεξιότητές τους στη διάδοση περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όταν σπουδάζαμε εμείς δημοσιογραφία, δεν μας μάθαινε κανείς πώς να παρουσιάσουμε το δημοσιογραφικό έργο στο TikTok ή πώς να φτιάξουμε βίντεο στο YouTube. Δεν υπήρχε αυτός ο τρόπος σκέψης τότε. Τώρα, τα μέσα ενημέρωσης προσπαθούν να καλύψουν το χαμένο έδαφος γιατί έμειναν πίσω στις εξελίξεις. Αυτό είναι ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το Pulitzer Center εντοπίζει ένα κενό. […] Έτσι, συνεργαστήκαμε με μερικούς εξαιρετικούς ανθρώπους για να δημιουργήσουμε ένα πρόγραμμα διάρκειας έξι εβδομάδων, το οποίο τώρα βρίσκεται σε πιλοτική φάση, όπου δημοσιογράφοι των οποίων τα πρότζεκτ υποστηρίζουμε παρακολουθούν επίσης αυτό το πρόγραμμα σπουδών για να σχεδιάζουν, να δημιουργήσουν και να προσαρμόζουν τα ρεπορτάζ τους στις διαφορετικές πλατφόρμες.

Κάτι που μου έκανε εντύπωση στην ετήσια έκθεσή για το έργο σας το 2025 είναι ότι δεν επενδύετε μόνο στη νέα γενιά δημοσιογράφων, αλλά και στη νέα γενιά πολιτών και κοινού. Γιατί; Τι βλέπετε στους νέους σήμερα;

Ένα από τα πράγματα που συνειδητοποιήσαμε ήταν ότι είναι σημαντικό να έρχονται σε επαφή με τη δημοσιογραφία παιδιά του λυκείου και του γυμνασίου. Οργανώσαμε έναν διαγωνισμό ποίησης, με τίτλο Fighting Words, που καλεί τους μαθητές να διαβάσουν ένα από τα ρεπορτάζ μας και να γράψουν ένα ποίημα πάνω σε αυτό. Σε έναν βαθμό, αυτά τα προγράμματα δίνουν στους εκπαιδευτικούς έναν τρόπο να οργανώνουν δραστηριότητες στην τάξη τους, οι οποίες καλλιεργούν την γραφή και την κριτική σκέψη. Ο σκοπός δεν είναι να στείλουμε απλώς έναν δημοσιογράφο σε ένα σχολείο, για να δουν οι μαθητές πώς δουλεύει. Θέλουμε να φέρουμε τους νέους σε επαφή με τον κόσμο γύρω τους και να τους βοηθήσουμε να κατανοήσουν διάφορα ζητήματα με έναν άμεσο και ανθρώπινο τρόπο. Αυτό ακριβώς κάνει η δημοσιογραφία. Φέρνει αυτές τις ιστορίες πιο κοντά στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Και ειδικά σήμερα, όπου οι νέοι περνούν τόσο χρόνο μπροστά σε οθόνες, αυτό είναι πολύ σημαντικό. Επίσης, η πανδημία του COVID είναι ακόμα κάτι αρκετά πρόσφατο και οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν αυξημένη απομόνωση στους μαθητές. […] Μέσα από τη συγγραφή ενός ποιήματος ή μιας επιστολής προς έναν νομοθέτη ή κάποιον που κατέχει κάποια εξουσία, οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στον κόσμο.

Θέλουμε να φέρουμε τους νέους σε επαφή με τον κόσμο γύρω τους και να τους βοηθήσουμε να κατανοήσουν διάφορα ζητήματα με έναν άμεσο και ανθρώπινο τρόπο. Αυτό ακριβώς κάνει η δημοσιογραφία. Φέρνει αυτές τις ιστορίες πιο κοντά στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Και ειδικά σήμερα, όπου οι νέοι περνούν τόσο χρόνο μπροστά σε οθόνες, αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Λίσα Γκιμπς, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος του Pulitzer Center.

Η κλιματική αλλαγή είναι ένας από τους σημαντικότερους τομείς στους οποίους επενδύετε στη δημοσιογραφία και πολλά από τα ρεπορτάζ σας προσεγγίζουν το ζήτημα μέσα από το πρίσμα των τοπικών κοινοτήτων. Γιατί είναι τόσο σημαντική αυτή η τοπική οπτική;

Κάνουμε πολλή δουλειά γύρω από τους τρόπους με τους οποίους φτάνει η πληροφόρηση στις τοπικές κοινότητες, αλλά παράλληλα θέλουμε να απευθυνόμαστε και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, γι’ αυτό και φροντίζουμε να παρουσιάζουμε τα πρότζεκτ σε χώρους όπως η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα και άλλα μεγάλα διεθνή φόρουμ. […] Είναι, επίσης, σημαντικό να αποτυπώνονται οι φωνές των κοινοτήτων στη δημοσιογραφία, ώστε να μπορεί το κοινό να κατανοήσει τον πραγματικό αντίκτυπο που έχουν ζητήματα όπως οι παράνομες εξορύξεις στον Αμαζόνιο. Υπάρχουν πραγματικές οικογένειες και ζωές που πλήττονται από αυτή τη δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που ζουν τις οικογένειές τους μέσω της εργασίας τους σε εξορυκτικά έργα, οι οποίοι έχουν και αυτοί τη δική τους οπτική.

Με εντυπωσίασε κάτι που έχετε πει σε άλλη συνέντευξη για τα ρεπορτάζ για την παγκόσμια υγεία: ότι φέρνετε τη δημοσιογραφία μέσα σε πανεπιστημιακές σχολές δημόσιας υγείας, όχι απλώς ως αντικείμενο μελέτης, αλλά ως πρακτικό εργαλείο μάθησης. Πού θεωρείτε ότι υστερεί ο Τύπος στην κάλυψη αυτών των θεμάτων;

Αυτό είναι κάτι που σκέφτομαι πολύ τον τελευταίο καιρό στο πεδίο της υγείας. Αυτή τη στιγμή, με την εμπιστοσύνη προς τη δημοσιογραφία να έχει μειωθεί δραματικά, έχει μειωθεί αντίστοιχα και η εμπιστοσύνη προς τους φορείς και τα συστήματα υγείας. Υπάρχουν στοιχεία για τον αριθμό των ανθρώπων που δεν πιστεύουν στην επιστήμη, τα ιατρικά δεδομένα ή τους δημόσιους υγειονομικούς θεσμούς. Ένα από τα πράγματα που με ανησυχούν είναι ότι, λόγω της μείωσης των πόρων στα συντακτικά γραφεία, δεν υπάρχει πάντα η απαραίτητη εξειδίκευση στα μέσα ενημέρωσης, ώστε να καλύπτονται σωστά θέματα επιστήμης και ιατρικής. […] Δεν υπάρχει επαρκής κάλυψη και ενημέρωση για αυτά τα ζητήματα και είναι κάτι που το κοινό έχει ανάγκη. Αυτός είναι και ένας λόγος που είναι σημαντικό να σκεφτόμαστε πώς φτάνει η ενημέρωση στους ανθρώπους, ειδικά σε όσους έχουν σχηματίσει λανθασμένες αντιλήψεις. Γι’ αυτό και συνεργαζόμαστε με πανεπιστήμια. Στόχος είναι να βοηθήσουμε τους μελλοντικούς ηγέτες να κατανοήσουν ουσιαστικά ζητήματα υγείας, αφού αυτοί θα είναι τελικά που θα τα διαχειριστούν. […]

Γιατί είναι τόσο σημαντικό για τη δημοσιογραφία να ερευνά θέματα παγκόσμιας υγείας;

Πιστεύω ότι ένας από τους πιο σημαντικούς ρόλους της δημοσιογραφίας—και μία από τις μοναδικές της «υπερδυνάμεις»—είναι η δυνατότητα να φωτίζει πράγματα που πολλοί θέλουν να μείνουν κρυμμένα. Ψάχνουμε σε δεδομένα, χτυπάμε πόρτες και κάνουμε ερωτήσεις. Δεν μένουμε στην εύκολη απάντηση.

Το ίδιο ισχύει και για τα ρεπορτάζ γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Γιατί είναι σημαντικός ο ψηφιακός γραμματισμός για τους δημοσιογράφους σήμερα;

Αντίστοιχα με ό,τι έλεγα προηγουμένως για την υγεία, η τεχνολογία έχει εξελιχθεί τόσο γρήγορα που δεν μιλάμε πια απλώς για συσκευές ή εργαλεία, αλλά για κάτι που επηρεάζει την υγεία, την αστυνόμευση και, ουσιαστικά, κάθε πλευρά της κοινωνίας. Οι δημοσιογράφοι που δεν έχουν ιδιαίτερη γνώση για το πώς λειτουργεί η τεχνολογία ή εμπειρία σε αυτό το πεδίο καλούνται να γράψουν για την τεχνητή νοημοσύνη και πρέπει να καλύψουν γρήγορα το χαμένο έδαφος — όχι μόνο για το τι είναι η τεχνολογία, αλλά και για το πώς να θέτουν τα σωστά ερωτήματα, ώστε να κρίνουν αν είναι χρήσιμη ή προβληματική και τι σημαίνει στην πράξη. […]

Μέσα από την πρωτοβουλία AI Spotlight έχουμε αναλάβει να βοηθήσουμε δημοσιογράφους σε όλο τον κόσμο να αποκτήσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που χρειάζονται, για να ερευνούν τους αλγόριθμους πρόβλεψης που χρησιμοποιούν εταιρείες στην περιοχή τους και να κατανοούν τι σημαίνουν αυτά τα συστήματα και πώς επηρεάζουν τα σχολεία ή άλλες πτυχές της καθημερινότητας. Έχουμε εκπαιδεύσει περισσότερους από 3.000 δημοσιογράφους, και η ζήτηση είναι τόσο μεγάλη που θα ξεκινήσουμε νέα εκπαιδευτικά προγράμματα. Σκεφτόμαστε, επίσης, να εντάξουμε το πρόγραμμα Spotlight σε πανεπιστήμια ή ακόμη και σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για τους εκπαιδευτικούς. […]  Όλοι μιλούν για λογοδοσία των κυβερνήσεων—κανείς δεν το αμφισβητεί. Αλλά πρέπει να μιλάμε και για λογοδοσία της τεχνητής νοημοσύνης.

Ως κάποιος που έχει καλύψει και επιμεληθεί ρεπορτάζ κατά τη διάρκεια πολλαπλών κυμάτων αναταραχής στον κλάδο, ποια δημοσιογραφική συνήθεια ή αξία πιστεύετε ότι πρέπει να κρατήσουν οι νεότεροι δημοσιογράφοι, ανεξάρτητα από το πόσο αλλάζει η τεχνολογία;

Η μητέρα μου συνήθιζε να με ρωτάει, όταν ήμουν μικρή και δεν ήξερα την απάντηση σε κάτι: «Λοιπόν, δεν έχεις την περιέργεια να μάθεις;» Είναι σημαντικό οι δημοσιογραφικές αξίες να παραμένουν αμετάβλητες, ανεξάρτητα από το αν γράφεις ένα άρθρο για μια εφημερίδα, παράγεις ένα βίντεο για την τηλεόραση ή δημιουργείς περιεχόμενο για το TikTok –οι αξίες της περιέργειας, του να μην φοβάσαι να κάνεις ερωτήσεις για πράγματα που δεν καταλαβαίνεις και του να σκέφτεσαι ότι, όταν ως δημοσιογράφος κάνεις ερωτήσεις, εκπροσωπείς το κοινό. Το να είσαι ατρόμητος με αυτή την έννοια και αστείρευτα περίεργος είναι για μένα οι βασικές αξίες που δεν αλλάζουν, ανεξάρτητα από την πλατφόρμα ή το τι συμβαίνει στον κλάδο. […] Πιστεύω, επίσης, ότι η ικανότητα κατανόησης των δεδομένων, η σημασία των αποδεικτικών στοιχείων και η επαλήθευση αποτελούν ουσιαστικές δημοσιογραφικές δεξιότητες. Πρέπει να είμαστε σε θέση να αξιολογούμε και να αναλύουμε μια κατάσταση, αντί να δεχόμαστε απλώς αυτό που μας λένε οι άνθρωποι ως αλήθεια.

Είναι σημαντικό οι δημοσιογραφικές αξίες να παραμένουν αμετάβλητες, ανεξάρτητα από το αν γράφεις ένα άρθρο για μια εφημερίδα, παράγεις ένα βίντεο για την τηλεόραση ή δημιουργείς περιεχόμενο για το TikTok –οι αξίες της περιέργειας, του να μην φοβάσαι να κάνεις ερωτήσεις για πράγματα που δεν καταλαβαίνεις και να σκέφτεσαι ότι εκπροσωπείς το κοινό.

Λίσα Γκιμπς, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος του Pulitzer Center.

Μετά από τριάντα και πλέον χρόνια στη δημοσιογραφία, έχετε δει το επάγγελμα να αλλάζει ριζικά περισσότερες από μία φορές. Όταν κοιτάτε 20 χρόνια μπροστά, πώς πιστεύετε ότι θα είναι η δημοσιογραφία και ποια θα είναι η θέση του Pulitzer Center σε αυτό το μέλλον;

Πιστεύω ότι θα συνεχίσουμε να κάνουμε την ίδια βασική δουλειά και σε 20 χρόνια από τώρα. Αλλά το πού και το πώς θα δημοσιεύεται αυτή η δουλειά δεν το γνωρίζουμε. Αυτό είναι πολύ δύσκολο να το προβλέψεις. Αυτή τη στιγμή μας ενδιαφέρει πολύ ο τρόπος που η τεχνητή νοημοσύνη και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αλλάζουν την επαφή των ανθρώπων με την πληροφόρηση και το τι σημαίνει αυτό για τις μεγάλες ερευνητικές δημοσιογραφικές αποστολές που εστιάζουν στον έλεγχο της εξουσίας και στη δημόσια ευθύνη. Πρέπει να βρούμε τρόπο ώστε να διασφαλίσουμε ότι το κοινό θα έρχεται σε επαφή με ουσιαστικό δημοσιογραφικό έργο. Πιστεύω, λοιπόν, ότι αυτές οι βασικές αρχές θα παραμείνουν ίδιες· θα συνεχίσουμε να κάνουμε αυτή τη δουλειά και σε πέντε ή σε είκοσι χρόνια, αν και δεν μπορώ να πω με ποια ακριβώς μορφή. Και είμαι αισιόδοξη, παρόλο που υπάρχουν ανησυχίες για την επιρροή της τεχνητής νοημοσύνης στον κλάδο και για το κατά πόσο το κοινό εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για την ενημέρωση. […] Θεωρώ ότι αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε να φέρνουμε τη δημοσιογραφία κοντά στους ανθρώπους και να τους βοηθάμε να καταλαβαίνουν την αξία της.

Το ζήτημα της εμπιστοσύνης αποτελεί πλέον βασική πρόκληση για τη δημοσιογραφία. Από την εμπειρία σας, πώς χτίζεται η εμπιστοσύνη και πού βλέπετε να υπάρχουν οι μεγαλύτερες δυνατότητες επανασύνδεσης των δημοσιογράφων με τις κοινότητες που υπηρετούν;

Πιστεύω ότι οι άμεσες σχέσεις έχουν μεγάλη σημασία. Όταν οι άνθρωποι ακούν δημοσιογράφους να αναλύουν τον τρόπο που δουλεύουν και καταλάβουν ότι είναι πραγματικοί άνθρωποι, αυτό βοηθά πολύ στο να χτιστεί εμπιστοσύνη. Αυτό είναι κάτι που επίσης συζητάμε συχνά. Πώς να αναδείξουμε και τις ιστορίες των ίδιων των δημοσιογράφων, όχι μόνο τα θέματα του ρεπορτάζ. Πώς μπορούμε να φέρουμε το κοινό πιο κοντά στη διαδικασία της δουλειάς — στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι, στο γιατί επέλεξαν ένα συγκεκριμένο θέμα και στο πώς στήθηκε τελικά το ρεπορτάζ. Νομίζω ότι, τόσο εμείς όσο και ο κλάδος συνολικά, έχουμε ακόμη δρόμο μπροστά μας μέχρι να καταφέρουμε να συμμετάσχουμε σε έναν πιο ουσιαστικό διάλογο με τις κοινότητες, τους αναγνώστες και τους τηλεθεατές. […] Με ενθουσίασαν ιδιαίτερα κάποια από τα δημοσιογραφικά έργα για την υγεία που υποστηρίχθηκαν από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) και είχαν να κάνουν με όσα συμβαίνουν στην Αφρική. Όταν δημοσιογράφοι μιλούν για το συγκεκριμένο ρεπορτάζ στο δημόσιο ραδιόφωνο [των ΗΠΑ], βοηθά τις τοπικές κοινότητες να καταλάβουν το ευρύτερο πλαίσιο και το πώς οι αποφάσεις εδώ επηρεάζουν άλλους ανθρώπους και άλλες κοινότητες. Όλα είναι αλληλένδετα. Και νομίζω ότι αυτό είναι και μια βασική αξία.