Αλλάζουν συχνότητα τα ΜΜΕ στην Ουγγαρία;

Τον Δεκέμβριο 2010, μετά την ψήφιση ενός νέου νομοσχεδίου για τον Τύπο και τα μέσα ενημέρωσης από την τότε νεοεκλεγμένη κυβέρνηση Όρμπαν, στην πρωινή εκπομπή του δημόσιου Ουγγρικού ενημερωτικού ραδιοφωνικού σταθμού MR1- Kossuth κρατήθηκε ενός λεπτού σιγή –στη μνήμη της ελευθερίας του Τύπου.  

Δεκαέξι χρόνια μετά, στις 7 Ιουλίου 2026 για ένα απόγευμα τα δημόσια κανάλια του M1 TV της Ουγγαρίας ρίχνουν μαύρο, ενώ ο Kossuth έχει κενό στον ραδιοφωνικό αέρα, γιορτάζοντας έτσι μια νέα εποχή για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στη χώρα. Ο νέος πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ (Péter Magyar), που είχε εκλεγεί λίγους μήνες νωρίτερα τον Απρίλιο 2026, έγραψε την ίδια μέρα στο Facebook: «Μια ιστορική μέρα. Σήμερα σημειώνεται το τέλος των προπαγανδιστικών εκπομπών στις δημόσιες μιντιακές πλατφόρμες. Ψεύδονταν τη νύχτα, ψεύδονταν τη μέρα, ψεύδονταν σε κάθε μήκος κύματος. Αυτά πλέον τελείωσαν». 

Τι συνέβη, όμως, στα δημόσια μέσα ενημέρωσης της χώρας στα 16 χρόνια του κόμματος Fidesz στην εξουσία; 

Δεκαέξι χρόνια περιορισμού 

Ήταν 22 Δεκεμβρίου 2010, στις 6:00 το πρωί και ο δημοσιογράφος Ατίλα Μονγκ (Attila Mong), ως παρουσιαστής των πρωινών ειδήσεων στον ραδιοφωνικό σταθμό Kossuth τότε, ανήγγειλε πως θα ασχοληθεί εκτενώς με ένα νέο νομοσχέδιο για τα μέσα ενημέρωσης που πέρασε η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν, μόλις λίγους μήνες μετά την εκλογή του ως Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας.  

«Το βράδυ, το κοινοβούλιο υιοθέτησε έναν νέο νόμο για τα μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με τον εν ενεργεία νόμο και το καταστατικό του ραδιοφώνου, δεν μου επιτρέπεται να σχολιάσω τα νέα. Για αυτό, με τη σύμφωνη γνώμη του αρχισυντάκτη αυτού του προγράμματος, Σζολτ Μπογκάρ (Zsolt Bogar), θα ήθελα να κάνουμε ένα λεπτό σιγή». Όσο ο Μονγκ εκφωνούσε αυτά τα λόγια, οι έμπιστοι του Βίκτορ Όρμπαν είχαν ήδη αναλάβει καίριες θέσεις στον οργανισμό, και έτσι αναστάλθηκε η συνεργασία και αυτού αλλά και του αρχισυντάκτη του.  

«Πιστεύαμε ότι είναι πολύ σημαντικό να σταματήσουμε τουλάχιστον για μια στιγμή και να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι συμβαίνει με την ελευθερία του Τύπου [στην Ουγγαρία]», αναφέρει, τον Σεπτέμβριο 2026, στο iMEdD ο Μονγκ, πλέον Συντονιστής Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων της Επιτροπής για την Προστασία των Δημοσιογράφων (Committee to Protect Journalists –CPJ) στην Ευρώπη.  

Το νομοσχέδιο που έληξε την καριέρα του Μονγκ στα δημόσια μέσα ενημέρωσης υπεβλήθη σε τροποποίηση τον Μάρτιο 2011 από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς κρίθηκε πως περιόριζε την ελευθερία του Τύπου. Τα νομικά άρθρα, όμως, που παρέμειναν ήταν αυτά που αφορούσαν τη δημιουργία ενός ελεγκτικού σώματος για τα μέσα ενημέρωσης, τα μέλη του οποίου καθορίζονταν από το κυβερνών κόμμα, και τη συγκεντρωτική δομή του δημόσιου φορέα MTVA (Ταμείο Υποστήριξης Υπηρεσιών Μέσων και Διαχείρισης Περιουσίας), ο οποίος στη συνέχεια θα χρηματοδοτούσε και θα παρήγαγε περιεχόμενο για τα δημόσια μέσα ενημέρωσης. 

«Οι άνθρωποι, όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν κάποιες ελευθερίες και δικαιώματα. Και η ελευθερία του Τύπου είναι μια αφηρημένη έννοια. Επηρεάζει, όμως, τη ζωή σου και το καταλαβαίνεις, όταν δεν την έχεις», λέει ο Ατίλα Μoνγκ στο iMEdD σήμερα. 

Αυτή ήταν μόνο η αρχή: στη διάρκεια των δεκαέξι χρόνων εξουσίας του Fidesz, έγιναν πολλαπλές αποκαλύψεις από τα λίγα ερευνητικά ανεξάρτητα μέσα της χώρας, που επιβεβαίωναν τις κακές συνθήκες της ελευθερίας του Τύπου στην Ουγγαρία. 

Το 2022, το ανεξάρτητο Ουγγρικό ερευνητικό μέσο Direkt36 απέδειξε, σύμφωνα με διαρρέοντα έγγραφα και email, την επιρροή των πολιτικών και κυβερνητικών συμφερόντων της κυβέρνησης στα δημόσια μέσα ενημέρωσης, όπως το Magyar Távirati Iroda (Ουγγρικό Τηλεγραφικό Πρακτορείο – MTI), το εθνικό πρακτορείο ειδήσεων της χώρας. Στα email αυτά, οι δημοσιογράφοι δέχονταν οδηγίες για το πώς να καλύπτουν συγκεκριμένα θέματα (π.χ. στο μεταναστευτικό, δεν επιτρεπόταν η απεικόνιση παιδιών και γυναικών), λάμβαναν ειδικές λίστες με τις εκδηλώσεις στις οποίες θα παρευρίσκονταν πολιτικά πρόσωπα, όπως και κείμενα με έτοιμους τους τίτλους και την εισαγωγική παράγραφο (lead), με σαφή οδηγία να μην τα αλλάξουν. 

Οι άνθρωποι, όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν κάποιες ελευθερίες και δικαιώματα. Και η ελευθερία του Τύπου είναι μια έχει αφηρημένη έννοια. Επηρεάζει, όμως, τη ζωή σου και το καταλαβαίνεις, όταν δεν την έχεις.

Ατίλα Μoνγκ, Συντονιστής Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Committee to Protect Journalists

Σε αντίστοιχο δημοσίευμα του International Press Institute (IPI) ερευνήθηκε η ύπαρξη του Οργανισμού KESMA από το 2018, ο οποίος επέτρεπε στον Βίκτορ Όρμπαν να ελέγχει και τα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης, με αγοραπωλησίες αυτών σε ολιγάρχες φιλικά προσκείμενους στο κόμμα Fidesz. Σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (Reporters Sans Frontiers –RSF), ο οργανισμός είχε ως στόχο να στηρίζει την προπαγάνδα της κυβέρνησης, καταβάλλοντας εξ ολοκλήρου το μιντιακό τοπίο.  

Το πρόβλημα, όμως, για τους δημοσιογράφους ήταν πολλαπλό: οι πηγές αρνούνταν να τους μιλήσουν, ενώ δέχονταν επιθέσεις από τους ίδιους τους συναδέλφους τους στα κρατικά και φιλοκυβερνητικά κανάλια. 

Οι εκστρατείες δυσφήμισης εναντίον δημοσιογράφων (smear campaigns) αποτελούσαν μια παγιωμένη τακτική για την κυβέρνηση Όρμπαν. «Στην κοινότητα της ερευνητικής δημοσιογραφίας προκαλούσε μεγάλη ανησυχία η μηχανή προπαγανδας της κυβέρνησης», θυμάται η ερευνήτρια ρεπόρτερ και ανταποκρίτρια Φλόρα Γκαραμβόλγκι (Flora Garamvölgyi), η οποία καλύπτει τα νέα για την Ευρώπη, και πιο συγκεκριμένα την Ουγγαρία, για διεθνή μέσα όπως ο The Guardian, το Radio Free Europe και άλλα. 

Πιο συνήθης απειλή για τους ανεξάρτητους δημοσιογράφους ήταν η παρουσίασή τους ως «ξένοι πράκτορες» · ένα αφήγημα που αρχικά υιοθετήθηκε από την κυβέρνηση της Ρωσίας και εξαπλώθηκε σε άλλα καθεστώτα της Ευρώπης. Αυτό δημιουργούσε δυσπιστία στις πηγές τους και δυσκολία ως προς την πρόσβαση σε κυβερνητικά έγγραφα. 

Μετά τις 12 Απριλίου  

Στις 13 Απριλίου 2026, ο νέος εκλεγμένος πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ πραγματοποιεί συνέντευξη τύπου διάρκειας τριών ωρών. Η κίνηση θεωρείται συμβολική μετά από τόσα χρόνια περιορισμένης πρόσβασης των ανεξάρτητων μέσων στην εξουσία. 

Σε δημοσίευμα του Columbia Journalism Review, ο Δρ. Γκάμπορ Πολυάκ (Gábor Polyák), νομικός και ακαδημαϊκός των μέσων στο Πανεπιστήμιο Έτβες Λόραντ (Eötvös Loránd) στη Βουδαπέστη αναφέρει πόσο σημαντικό είναι για την ελευθερία του Τύπου να αντικατασταθούν τα άτομα που έπαιρναν αποφάσεις όλα αυτά τα χρόνια και καθόριζαν τον δημόσιο διάλογο.  

O Πίτερ Μάγκιαρι (Péter Magyari), που έχει δουλέψει ως δημοσιογράφος στο ανεξάρτητο, ψηφιακό Valasz Online, αναλμβάνει Αναπληρωτής Αρχισυντάκτης στον ραδιοσταθμό Kossuth, τον Αύγουστο 2026. Σχεδόν δύο μήνες αργότερα, μιλά στο iMEdD για την εμπειρία του στη νέα του θέση: έφτασε σε μια αίθουσα σύνταξης όπου οι δημοσιογράφοι εδώ και αρκετά χρόνια δεν έκαναν πρωτότυπη πολιτική κάλυψη αλλά πολιτιστική ειδησεογραφία και προγράμματα για τους ηλικιωμένους ή για τα παιδιά.  

Ωστόσο, λόγω της πρόσληψης νέων ανθρώπων με γνώση στις σκληρές ειδήσεις τους τελευταίους μήνες, ο Μάγκιαρι ελπίζει να ανοίξει μια νέα σελίδα στο ουγγρικό ραδιόφωνο. «Τα τελευταία πέντε χρόνια τα δημόσια μέσα ενημέρωσης δεν έκαναν δική τους πολιτική ειδησεογραφία. Το Fidesz τα ανάγκαζε να χρησιμοποιούν το κεντρικό πρακτορείο ειδήσεων, το οποίο συνδεόταν και με τη δημόσια τηλεόραση. Αυτό το είδος “σούπερ πρακτορείου” προμήθευε τα δημόσια μέσα, και πλέον έχει τελειώσει. […] Τώρα ξεκινάμε μια εντελώς νέα εποχή, και πρέπει να στήσουμε από την αρχή μια νέα αίθουσα σύνταξης», λέει στο iMEdD. 

Η αλλαγή δεν έρχεται μόνο εντός της αίθουσας σύνταξης. Τον Σεπτέμβριο 2026, ο Δρ. Γκάμπορ Πολυάκ εκλέγεται πρόεδρος της ανεξάρτητης Εθνικής Αρχής Μέσων Ενημέρωσης και Πληροφοριακών Επικοινωνιών (National Media and Infocommunications Authority –NMHH), η οποία έχει ως στόχο να διασφαλίσει τα συμφέροντα τόσο του κοινού όσο και των μέσων ενημέρωσης.  

Το Fidesz τα ανάγκαζε να χρησιμοποιούν το κεντρικό πρακτορείο ειδήσεων, το οποίο συνδεόταν και με τη δημόσια τηλεόραση. Αυτό το είδος “σούπερ πρακτορείου” προμήθευε τα δημόσια μέσα, και πλέον έχει τελειώσει. […] Τώρα ξεκινάμε μια εντελώς νέα εποχή, και πρέπει να στήσουμε από την αρχή μια νέα αίθουσα σύνταξης

Πίτερ Μάγκιαρι, Αναπληρωτής Αρχισυντάκτης στον ραδιοσταθμό Kossuth

Ο Μονγκ προσθέτει: «Και τα μέλη της Αρχής είναι επίσης διεθνώς σεβαστοί και αναγνωρισμένοι, ανεξάρτητοι ειδικοί. Ακόμη κι αν τους όρισε το κυβερνών κόμμα, δεν είναι κομματικοί πιστοί. Το απέδειξαν τα τελευταία 16 χρόνια: ασκούν κριτική σε όλους. Άρα, είναι πραγματικά καλές επιλογές».  

Νωρίτερα, στις 2 Ιουλίου 2026, ο δικηγόρος Αντράς Π. Χορβάτ (András P. Horváth), είχε αναλάβει τη θέση του προσωρινού διευθύνοντα συμβούλου του νέου οικοσυστήματος των ουγγρικών μέσων, με κύρια αποστολή να πραγματοποιήσει νομικό και οικονομικό έλεγχο στις εταιρείες που το διαμορφώνουν. Επίσης, επιμελείται την απομάκρυνση των προηγούμενων προσώπων που είχαν καίριο ρόλο σε αυτές και επηρέαζαν τα δημόσια μέσα ενημέρωσης.

Στις 26 Ιουλίου 2026, το MTVA διαλύεται και ενσωματώνεται νομικά στον αδειοδοτημένο ραδιοτηλεοπτικό φορέα Duna Médiaszolgáltató, ενώ το εθνικό πρακτορείο ειδήσεων MTI διαχωρίζεται εντελώς από τους παρόχους ενημέρωσης και ανεξαρτητοποιείται.

Στις 21 Οκτωβρίου 2026, ο ενοποιημένος φορέας πλέον αποτελεί την Ουγγρική Ραδιοτηλεόραση, με το όνομα Magyar Rádió és Televízió (MRTV).

Η μεταβατική περίοδος την οποία διαβαίνει η Ουγγαρία αφήνει ερωτηματικά σχετικά με τις αλλαγές που συντελούνται στα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Η πρόσβαση στη πληροφορίες αυτές είναι ακόμα δύσκολη, καθώς μόνο ο διευθύνων σύμβουλος μπορεί να μιλήσει επίσημα για το τι συμβαίνει, ο οποίος αναμένεται να επιλεχθεί με ανοιχτό διαγωνισμό που «τρέχει» έως και τα μέσα Νοεμβρίου 2026.   

Στην έκθεσή τους, οι RSF χαρακτηρίζουν τη στιγμή αυτή ως «μια μοναδική ευκαιρία –έπειτα από 16 χρόνια– να βγει η ελευθερία του Τύπου από το αδιέξοδο που δημιούργησε ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, τον οποίο οι RSF χαρακτηρίζουν “διώκτη της ελευθερίας του Τύπου”». «Είναι ευκολότερο από ό,τι πριν να βρει κανείς πηγές και να τις κάνει να μιλήσουν, είναι ευκολότερη η πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, οι πηγές επικοινωνούν μαζί σου περισσότερο», προσθέτει η Φλόρα Γκαραμβόλγκι, για την οποία, όπως και για τόσους άλλους ερευνητές δημοσιογράφους στην Ουγγαρία, η εμπιστοσύνη του κοινού είχε κλονιστεί.  

Έχουμε ακόμη ένα μικρό διάστημα να δούμε πώς θα προσεγγίσει το ευρύτερο κοινό τα μέσα και ποια στάση θα κρατήσει, ειδικά αν τα μέσα γίνουν πιο επικριτικά απέναντι στη σημερινή κυβέρνηση ή αποκαλύψουν πράγματα που δεν της αρέσουν. Θα δούμε πώς θα αντιδράσει το κοινό σε αυτό.

Αντράς Πεθό, εκτελεστικός διευθυντής και συνιδρυτής του Direct36

Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τους RSF, 80% των μέσων ενημέρωσης της χώρας ακόμα ανήκουν σε ολιγάρχες κοντά στον Όρμπαν και το, πλέον κόμμα της αντιπολίτευσης, Fidesz. Ο Αντράς Πεθό (András Pethő), εκτελεστικός διευθυντής και συνιδρυτής του Direct36, παρατηρεί την αλλαγή να συντελείται: «Το σύστημα [που κυριαρχούσε πριν] καταρρέει, γιατί όλα χρηματοδοτούνταν από το κράτος. […] Έχουμε ακόμη ένα μικρό διάστημα να δούμε πώς θα προσεγγίσει το ευρύτερο κοινό τα μέσα και ποια στάση θα κρατήσει, ειδικά αν τα μέσα γίνουν πιο επικριτικά απέναντι στη σημερινή κυβέρνηση ή αποκαλύψουν πράγματα που δεν της αρέσουν. Θα δούμε πώς θα αντιδράσει το κοινό σε αυτό. Νομίζω ότι είναι ακόμη νωρίς». Σε συζήτησή του με την ερευνήτρια δημοσιογράφο και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κολούμπια Σίλα Κόρονελ (Sheila Coronel) στο πρόσφατο IJ WEEK, που διοργάνωσε το Διεθνές Δίκτυο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (GIJN), ο ίδιος αναγνωρίζει πως έχει φτάσει η στιγμή για τους Ούγγρους ερευνητές δημοσιογράφους να στραφούν σε θέματα διαφθοράς που αφορούν επιχειρήσεις και βιομηχανίες, πέρα από την κυβέρνηση.  

Τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, αυτά που τόσο καιρό λειτουργούσαν ως μια έμπιστη μορφή πληροφόρησης για πολλούς αναγνώστες, αναμένουν ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη μέρα. Ο Πεθό στο IJ WEEK ανέφερε πως, παρά τη στήριξη που δέχτηκαν από το κοινό τους όλα αυτά τα χρόνια, υπάρχει μείωση στην οικονομική στήριξη από τον κόσμο, γιατί δεν νιώθουν ότι έχουν το ίδιο κίνητρο σε ένα περιβάλλον που είναι πιο ελεύθερο. «Αυτή, κατά ειρωνικό τρόπο, είναι η μεγάλη πρόκληση της νέας εποχής», σημειώνει στο iMEdD. «Παρ’ όλα αυτά, είμαι αισιόδοξος, γιατί πιστεύω ότι η καλή δημοσιογραφία θα βρίσκει πάντα την υποστήριξη του κοινού».