Ο Γκάβιν Ρις, Ανώτερος Σύμβουλος Εκπαίδευσης και Καινοτομίας στο Global Center for Journalism and Trauma (GCJT), θα συμμετάσχει ως μέντορας στο retreat για το τραύμα και την ανθεκτικότητα που διοργανώνουν το GCJT και το iMEdD. Εδώ, εξηγεί πώς οι σκληρές εικόνες μπορούν να κυριεύσουν το σώμα και το μυαλό μας με τρόπους που δύσκολα αντιλαμβανόμαστε.
Kεντρική εικόνα: Ευγένιος Καλοφωλιάς
Μετάφραση: Το παρόν κείμενο γράφτηκε αρχικά στα αγγλικά και μεταφράστηκε στα ελληνικά με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Τον έλεγχο και την επιμέλεια της μετάφρασης έκανε η Αθηνά Θανάση.
Τι σου συμβαίνει όταν βλέπεις σκληρές εικόνες βίας; Μπορεί να είσαι δημοσιογράφος και να έρχεσαι περιστασιακά, σχεδόν τυχαία, αντιμέτωπος με τραυματικές εικόνες στο διαδίκτυο. Ή μπορεί να είσαι ειδικός στο OSINT και αυτό να αποτελεί το βασικό αντικείμενο της δουλειάς σου –κάθε μέρα επαληθεύεις εικόνες από πεδία μαχών ή φυσικές καταστροφές και έρχεσαι αντιμέτωπος με ίχνη νεκρών και εικόνες σωματικής καταστροφής.
Είναι ένα ερώτημα που μπορεί να προκαλέσει αναστάτωση, αλλά αξίζει να το εξετάσουμε. Η κατανόηση όσων βιώνουμε είναι το κλειδί για να μπορέσουμε να τα διαχειριστούμε καλύτερα. Στο πλαίσιο του European Journalist Retreat που διοργανώνουν το GCJT και το iMEdD, θα εξετάσουμε πώς η συνειδητή καταγραφή των αντιδράσεών μας και του προσωπικού τους αντίκτυπου μπορεί να συμβάλει σε πιο αποτελεσματική δημοσιογραφία.
Τι έχεις παρατηρήσει στον εαυτό σου; Νιώθεις ένα σφίξιμο στο στήθος και μια έντονη συγκέντρωση, σαν η εικόνα να σε ρουφάει μέσα της; Ή μήπως δεν νιώθεις σχεδόν τίποτα; Και, αν συμβαίνει αυτό, τι μπορεί να σημαίνει;
Ορισμένοι δημοσιογράφοι ανησυχούν ότι η επανειλημμένη έκθεση σε τέτοιες εικόνες μπορεί να αμβλύνει την ικανότητά τους να αισθάνονται. Η εξασθένιση, όμως, μιας συναισθηματικής αντίδρασης μπορεί να σημαίνει και κάτι διαφορετικό. Ίσως δεν πρόκειται για αδιαφορία απέναντι στη φρίκη αλλά για ένδειξη ότι ο δημοσιογράφος έχει αναπτύξει τρόπους να διατηρεί μια προστατευτική απόσταση — μια απόσταση που του επιτρέπει να συνεχίζει να νοιάζεται, αντί να χάνει σταδιακά αυτήν την ικανότητα.
Από την εμπειρία μου, έχοντας πραγματοποιήσει εκπαιδεύσεις για τη διαχείριση τραυματικών εικόνων από την εποχή της Αραβικής Άνοιξης, έχω διαπιστώσει ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά κάθε άνθρωπος είναι σύνθετος, βαθιά προσωπικός και, κάποιες φορές, παράδοξος.
Έχω, επίσης, μάθει ότι το να δίνουμε στις εμπειρίες μας το σωστό όνομα, να ακούμε πώς άλλοι συνάδελφοι διαχειρίζονται δύσκολο περιεχόμενο που προκαλεί αποστροφή και να μοιραζόμαστε πρακτικές για τη διαχείριση της καθημερινής ροής εργασίας μπορεί να μας προσφέρει μια αίσθηση σαφήνειας και ελέγχου. Κι αυτό, με τη σειρά του, βοηθά τόσο στην προστασία της ψυχικής μας υγείας όσο και στην απόκτηση νέων οπτικών για τη δουλειά μας.
Η κάλυψη γεγονότων τέτοιας κλίμακας —όπως οι μαζικές ένοπλες επιθέσεις στις ΗΠΑ, οι πνιγμοί μεταναστών που επιχειρούν να διασχίσουν τη Μεσόγειο ή η καταστροφή στη Γάζα και την Ουκρανία— είναι αναπόφευκτο να προκαλεί ένα αίσθημα συντριβής. Και δεν πρόκειται μόνο για την παρακολούθηση φωτογραφιών και βίντεο. Κάποιες φορές, οι πιο σκληρές εικόνες σχηματίζονται μέσα μας ακούγοντας μια άμεση μαρτυρία ή διαβάζοντας τις περιγραφές ανθρώπων που ήταν παρόντες.
Γι’ αυτό δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι συχνά υποτιμούν τις δικές τους αντιδράσεις. Μπορεί να μοιάζει σχεδόν εγωκεντρικό να αναρωτηθεί κανείς πώς είναι ο ίδιος, όταν η δική του δυσφορία δεν συγκρίνεται με όσα έχουν βιώσει οι ίδιοι οι άνθρωποι που απεικονίζονται.
Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια από μια άποψη. Από μια άλλη, όμως, αποτελεί λανθασμένη ανάγνωση της κατάστασης.
Οι σκληρές εικόνες έχουν την τάση να καταλαμβάνουν το σώμα και το μυαλό με τρόπους που δύσκολα αντιλαμβανόμαστε, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις τόσο στην υγεία όσο και στην επαγγελματική κρίση.
Η κάλυψη της βίας —η διερεύνηση του ποιος έκανε τι, σε ποιον και πώς— είναι η δημοσιογραφία στην πιο ουσιαστική και κρίσιμη μορφή της. Απαιτεί στήριξη μεταξύ συναδέλφων και διάθεση να μοιραζόμαστε εργαλεία, γνώσεις και εμπειρίες. Όλα αυτά θα βρεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων στο retreat, μαζί με την ανάγκη να συνεχίσουμε να προχωράμε διαρκώς μπροστά σε αυτή τη δουλειά.
Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για τη διαχείριση τραυματικών εικόνων εδώ, καθώς και να συμβουλευτείτε αυτόν τον οδηγό για την αυτοφροντίδα στο πλαίσιο δημοσιογραφικών ερευνών υψηλού ρίσκου. Ο Γκάβιν Ρις θα εμβαθύνει σε όλα αυτά, ως μέντορας, στο retreat για το τραύμα και την ανθεκτικότητα, το οποίο θα πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2026 στη Βαμβακού Λακωνίας, από το Global Center for Journalism and Trauma και το iMEdD.
