Η Line Vaaben, υπαρξιακή συντάκτρια στην εφημερίδα Politiken και μέντορας στο retreat για το τραύμα και την ανθεκτικότητα που συνδιοργανώνουν το Global Center for Journalism and Trauma και το iMEdD, αναλογίζεται γιατί οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν τραυματικά γεγονότα πρέπει να τολμούν να «πληγωθούν».
Κεντρική εικόνα: Ευγένιος Καλοφωλιάς
Από την προσδοκία του αντικτύπου στον σχεδιασμό του
Η ευθύνη είναι των δημοσιογράφων, να συναντήσουμε το κοινό εκεί όπου ήδη βρίσκεται – στις πλατφόρμες βίντεο, σε βιβλιοθήκες των τοπικών κοινοτήτων, σε χώρους τέχνης ή ακόμη και σχολικές καντίνες.
Το θέμα της συζήτησης που θα συντονίσω στο επερχόμενο Ευρωπαϊκό Δημοσιογραφικό Retreat για το τραύμα, την ανθεκτικότητα και τη δεοντολογία είναι η ευαλωτότητα – ένα ζήτημα που με απασχολεί έντονα ως δημοσιογράφο που καλύπτει θέματα τραύματος. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό «vulnus», που σημαίνει «πληγή» ή «τραύμα», και το ρήμα «vulnerare», που σημαίνει «πληγώνω».
Ευαλωτότητα, λοιπόν, σημαίνει να είσαι εκτεθειμένος στο να πληγωθείς. Κάτι που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να αποφύγουμε. Κι όμως, ως δημοσιογράφοι, είναι κάτι που ζητάμε συνεχώς από τις πηγές μας. Και είναι κάτι που, κατά τη γνώμη μου, οφείλουν να κάνουν και οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι που ασχολούνται με το τραύμα.
Στην καθημερινή δανέζικη εφημερίδα Politiken, ο τίτλος μου είναι «υπαρξιακή συντάκτρια». Αυτό σημαίνει ότι γράφω ιστορίες για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Στο τμήμα μας, καλύπτουμε την κοινωνική πρόνοια, την υγεία, τις αμβλώσεις, την υιοθεσία, το περιβάλλον, το έγκλημα, το φύλο και οτιδήποτε ενδιάμεσο. Γράφουμε για τον θάνατο και γράφουμε για την αγάπη – έχοντας πάντα στο επίκεντρο τον άνθρωπο. Γιατί, λοιπόν, τα άρθρα μας έχουν τόσο μεγάλη απήχηση;
Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται στο αποτύπωμα της ανθρώπινης φωνής. Παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον τεράστια ισχύ, υπάρχουν πολλά πράγματα που τα ρομπότ δεν μπορούν να κάνουν, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είναι άνθρωποι.
Ευαλωτότητα σημαίνει να είσαι εκτεθειμένος στο να πληγωθείς –κάτι που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να αποφύγουμε. Κι όμως, ως δημοσιογράφοι, είναι κάτι που ζητάμε συνεχώς από τις πηγές μας.
Η ανθρώπινη επαφή είναι η δική μας «υπερδύναμη» και ο τρόπος μας να συνδεόμαστε με το κοινό – βοηθώντας τους αναγνώστες να κατανοήσουν, να ερμηνεύσουν και να καθρεφτίσουν τον κόσμο στον οποίο ζουν. Αυτό, όμως, συχνά έχει ένα τίμημα· τόσο για τους ανθρώπους των οποίων τις ιστορίες αφηγούμαστε, όσο και για εμάς τους ίδιους.
«Η ευαλωτότητα είναι μια δύναμη που μπορούμε να αξιοποιήσουμε για να κερδίσουμε τους αναγνώστες μας, να συνδεθούμε με τους ανθρώπους που παρουσιάζουμε και να μείνουμε σε επαφή με τον ίδιο μας τον εαυτό».
Για περισσότερα από 25 χρόνια, εξερευνώ την βαθιά πολυπλοκότητα των πιο σκοτεινών πτυχών της ανθρώπινης ύπαρξης. Όταν ξεκίνησα το πρόγραμμα fellowship με το Global Center for Journalism and Trauma, είχα ήδη μεγάλη εμπειρία στη δημοσιογραφία του τραύματος. Αυτό που ήλπιζα να αποκομίσω ήταν γνώσεις και εργαλεία για το πώς να φροντίζω τους ανθρώπους που συναντούσα. Αυτό που δεν περίμενα, όμως, ήταν ότι θα ερχόμουν αντιμέτωπη με τη δική μου ευαλωτότητα.
Μετά το πρόγραμμα, άρχισα να αφουγκράζομαι καλύτερα τις σωματικές και συναισθηματικές μου αντιδράσεις κατά τη διάρκεια του ρεπορτάζ. Άρχισα να νιώθω τα σημάδια και τις πληγές που άφηνε πίσω της η δουλειά μου. Επιστρέφοντας στο γραφείο, «καταριόμουν» αυτή τη νέα εκδοχή του εαυτού μου, γιατί, κατά κάποιο τρόπο, έκανε τη δουλειά μου πιο δύσκολη. Αλλά δεν μπορούσα πια να επιστρέψω στην παλιά τακτική τού απλώς να «σφίγγω τα δόντια».
Έτσι, υιοθέτησα μια καθημερινή ρουτίνα αυτοφροντίδας. Αν και χρειάστηκαν κάποιες προσαρμογές, η προσπάθεια απέδωσε. Το να είμαι πιο ευάλωτη δεν με έκανε λιγότερο ικανή ή αποτελεσματική. Από τότε που έβαλα την αυτοφροντίδα στη ζωή μου, έχω δημιουργήσει βραβευμένα ρεπορτάζ και έχω εξελιχθεί επαγγελματικά.
Η ευαλωτότητα είναι δύναμη. Είναι ένα εργαλείο που μας βοηθά να αγγίζουμε τους αναγνώστες μας, να χτίζουμε ουσιαστικές σχέσεις με τους ανθρώπους που εμπιστεύονται τις ιστορίες τους σε εμάς και, ταυτόχρονα, να μη χάνουμε την επαφή με τον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν μας κάνει πιο αδύναμους, ούτε μειώνει την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο της δουλειάς μας. Το αντίθετο μάλιστα.
Η Line Vaaben θα εμβαθύνει σε όλα αυτά, ως μέντορας, στο retreat για το τραύμα και την ανθεκτικότητα, το οποίο θα πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2026 στη Βαμβακού Λακωνίας, από το Global Center for Journalism and Trauma και το iMEdD.
