Σε όλη την Ευρώπη, η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί πλέον απλώς ζήτημα αύξησης των τιμών. Είναι μια δοκιμασία για το αν οι εργαζόμενοι σε βασικούς τομείς της οικονομίας μπορούν ακόμα να αντέξουν οικονομικά να ζουν εκεί όπου τους χρειάζονται. Μια πρόσφατη ανάλυση του CORRECTIV.Europe έχει καταλήξει σε έναν από τους πιο εμπεριστατωμένους χάρτες σχετικά με τα μέρη όπου η στέγαση γίνεται οικονομικά απρόσιτη, παρέχοντας στους δημοσιογράφους ένα νέο εργαλείο, για να ερευνήσουν την κρίση σε τοπικό επίπεδο.
Κεντρική εικόνα: CORRECTIV.Europe
Μετάφραση: Ανατολή Σταυρουλοπούλου
Όλα τα βλέμματα στη Γη: Στρατηγικές και εργαλεία για περιβαλλοντικά θέματα
Καθώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλο και περισσότερες κοινότητες παγκοσμίως, συγκεντρώσαμε στρατηγικές και εργαλεία, προτεινόμενα από εξειδικευμένους δημοσιογράφους που συμμετείχαν στο φετινό Διεθνές Φόρουμ Δημοσιογραφίας του iMEdD, τα οποία είναι χρήσιμα στην κάλυψη θεμάτων που αφορούν τον πλανήτη.
Με τις τιμές στην Ευρώπη να έχουν εκτοξευθεί, η ενοικίαση κατοικίας είναι πλέον πολύ δύσκολη, ενώ η αγορά σπιτιού ακόμα πιο απρόσιτη. Αυτό, ωστόσο, δεν προκαλεί ιδιαίτερη έκπληξη. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, μεταξύ 2015 και 2025, τα ενοίκια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Νορβηγία, την Ισλανδία και την Ελβετία αυξήθηκαν κατά 21,1%. Την ίδια περίοδο, οι τιμές αγοράς ακινήτων εκτοξεύθηκαν επίσης, με την αύξηση να αγγίζει έως και το 63,6%.
Η πρόσφατη ανάλυση του CORRECTIV.Europe παρέχει μία από τις πιο ολοκληρωμένες εικόνες, για τον τρόπο που διαμορφώνεται πανευρωπαϊκά το κόστος στέγασης σε τοπικό επίπεδο. Το πρότζεκτ περιλαμβάνει διαδραστικούς χάρτες με τα ενοίκια και τις τιμές αγοράς ακινήτων ανά δήμο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίοι είναι βασισμένοι σε δεδομένα του ESPON House4All, ενός ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Η καταγραφή βασίστηκε σε περίπου 100 εκατομμύρια διαδικτυακές αγγελίες ακινήτων και καλύπτει σχεδόν 100.000 πόλεις και δήμους σε όλη την Ευρώπη, για την περίοδο μεταξύ Μαρτίου του 2024 και Μαρτίου του 2025. Ταυτόχρονα, η ανάλυση προχωρά ένα βήμα παραπέρα: συγκρίνει το κόστος στέγασης με τους μισθούς ενός συγκεκριμένου επαγγέλματος — των νοσηλευτών — δείχνοντας σε ποιες πόλεις μπορούν πραγματικά να αντεπεξέλθουν.
Η οπτικοποίηση και τα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από δημοσιογράφους, ερευνητές και το ευρύ κοινό, παρέχοντας ένα πρακτικό εργαλείο, για να αποκτήσει κανείς μια πιο ξεκάθαρη εικόνα της στεγαστικής κρίσης στην Ευρώπη.
Κατά 21,1% αυξήθηκαν τα ενοίκια σε ΕΕ, Νορβηγία, Ισλανδία και Ελβετία, μεταξύ 2015 και 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Την ίδια περίοδο, η αύξηση στις τιμές αγοράς ακινήτων άγγιξε το 63,6%.
Ένα σύνολο δεδομένων για 100.000 ευρωπαϊκές πόλεις
Το CORRECTIV.Europe είναι ένα διασυνοριακό δίκτυο ερευνητικής δημοσιογραφίας που συνδέει περισσότερα από 450 μέσα και δημοσιογράφους σε όλη την Ευρώπη. Η ομάδα ασχολείται χρόνια με θέματα που έχουν τόσο τοπικό όσο και πανευρωπαϊκό ενδιαφέρον, συνδυάζοντας ρεπορτάζ με στοιχεία και δεδομένα από διάφορες χώρες.
Το 2024 η στεγαστική κρίση είχε ήδη ξεχωρίσει ως προτεραιότητα για την ομάδα, λέει η Φρίντα Τουρμ (Frida Thurm), δημοσιογράφος του CORRECTIV.Europe, μιλώντας στο iMEdD από το Βερολίνο. «Στοχεύουμε πάντα σε θέματα που αφορούν σχεδόν όλους τους Ευρωπαίους», πρόσθεσε, εξηγώντας ότι τα στεγαστικά έξοδα είναι συνήθως η μεγαλύτερη δαπάνη για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας για το ζήτημα, η Τουρμ ανακάλυψε το σύνολο δεδομένων ESPON House4All. Οι ερευνητές του ESPON συνέλεγαν τα στοιχεία εβδομαδιαία για έναν ολόκληρο χρόνο σε όλες τις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ. Το σύνολο δεδομένων έχει, ωστόσο, περιορισμούς, ειδικά για χώρες των Βαλκανίων όπου τα στοιχεία δεν ήταν διαθέσιμα.
«Παρόμοια σύνολα δεδομένων είχαν δημιουργηθεί και στο παρελθόν από δημοσιογράφους δεδομένων, αλλά σε πολύ μικρότερη κλίμακα», λέει ο δημοσιογράφος δεδομένων Λουκ Μαρτινόν (Luc Martinon,), ο οποίος συνεργάστηκε με την Τουρμ στο πρότζεκτ μέχρι τα τέλη του 2025. «Χαίρομαι που είδα ότι πίσω από αυτό υπήρχε μια σοβαρή επιστημονική ομάδα που είχε λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα», προσθέτει.
Ένα ρεαλιστικό παράδειγμα: η ενοικίαση ενός σπιτιού 45 τ.μ. από έναν νοσηλευτή
Η ομάδα του CORRECTIV.Europe είδε ξεκάθαρα το πρόβλημα: όταν οι απλοί εργαζόμενοι δεν μπορούν να πληρώσουν για τη στέγασή τους, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο αυτούς. Επεκτείνεται σε ολόκληρες κοινότητες.
Το επάγγελμα του νοσηλευτή αποτέλεσε ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς, λέει η Τουρμ και ο Μαρτινόν.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι μισθοί τους κινούνται κοντά στον εθνικό μέσο όρο, με μικρές αποκλίσεις προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Προκειμένου να εξετάσει κατά πόσο προσιτή είναι η στέγαση, η ομάδα συγκέντρωσε στοιχεία για τους μισθούς των νοσηλευτών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, απευθυνόμενη στα στατιστικά γραφεία κάθε χώρας. Όπου αυτά δεν ήταν διαθέσιμα, χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του ΟΟΣΑ. Εάν η ομάδα είχε βασιστεί στον γενικό μέσο όρο εισοδήματος μιας χώρας, η εικόνα θα ήταν πιο θολή. Εστιάζοντας σε ένα επάγγελμα που ο κόσμος καταλαβαίνει και με το οποίο μπορεί να συσχετιστεί, η ανάλυση του ζητήματος γίνεται πιο εύκολη και κατανοητή.
Εάν η ομάδα είχε βασιστεί στον γενικό μέσο όρο εισοδήματος μιας χώρας, η εικόνα θα ήταν πιο θολή. Εστιάζοντας σε ένα επάγγελμα που ο κόσμος καταλαβαίνει και με το οποίο μπορεί να συσχετιστεί, η ανάλυση του ζητήματος γίνεται πιο εύκολη και κατανοητή.
Για να μπορέσει να συγκρίνει σωστά τα δεδομένα, η ομάδα υπολόγισε τα έξοδα για ένα διαμέρισμα ενός ατόμου. Το σύνολο δεδομένων ESPON χωρίζει τα διαμερίσματα σε τέσσερις κατηγορίες μεγέθους 25, 45, 75 και 100 τετραγωνικών μέτρων. Η ομάδα επικεντρώθηκε στα 45 τ.μ., που είναι περίπου ο μέσος χώρος διαβίωσης ανά άτομο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μικρό, αλλά ρεαλιστικό για ένα σπίτι ενός ατόμου.
Το μοντέλο του CORRECTIV.Europe αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα λίγο πιο απλοποιημένα, λέει ο Μαρτινόν. Πολλά νοικοκυριά στηρίζονται σε δύο εισοδήματα ή συμπεριλαμβάνουν και παιδιά. Παρά τις απλοποιήσεις, όμως, τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα πού ασκούνται οι μεγαλύτερες πιέσεις, δεδομένου ότι, κατά γενικό κανόνα, το κόστος ενός σπιτιού δεν πρέπει να ξεπερνά το 30% του καθαρού εισοδήματος – ένα όριο που οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ θεωρούν αξιόπιστο δείκτη οικονομικής επιβάρυνσης για τη στέγαση.
Συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα, η ομάδα χαρτογράφησε τη στεγαστική κρίση, δείχνοντας σε ποιους δήμους δυσκολεύεται ένας νοσηλευτής ή μια νοσηλεύτρια να καλύψει το κόστος στέγασης. Οι περιοχές όπου το ενοίκιο δεν ξεπερνά το 20% του μισθού εμφανίζονται πράσινες, από 20% έως 30% πορτοκαλί, και πάνω από 30% κόκκινες.
Η ανάλυση του CORRECTIV.Europe έδειξε ότι οκτώ από τις δέκα μεγαλύτερες πόλεις της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (EFTA) — ανάμεσά τους το Βερολίνο, η Ρώμη, το Παρίσι και η Βιέννη — είναι ήδη απρόσιτες για τους νοσηλευτές. Τα ενοίκια για τους επαγγελματίες νοσηλευτές είναι, επίσης, υψηλά στην Κροατία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, τη Λετονία και την Ισλανδία. Στη δεκάδα με τις πιο απρόσιτες χώρες για αγορά ακινήτου βρίσκεται και η Ελλάδα.
Οκτώ από τις δέκα μεγαλύτερες πόλεις στην Ευρώπη — ανάμεσά τους, το Βερολίνο, η Ρώμη, το Παρίσι και η Βιέννη — είναι ήδη απρόσιτες για τους νοσηλευτές. Τα ενοίκια είναι, επίσης, υψηλά στην Κροατία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, τη Λετονία και την Ισλανδία. Στη δεκάδα με τις πιο απρόσιτες χώρες για αγορά ακινήτου βρίσκεται και η Ελλάδα.
Η Τουρμ επισημαίνει ότι η εικόνα για τις δυσκολίες στην αγορά και την ενοικίαση ακινήτων δεν είναι ακόμη πλήρης.
«Προς το παρόν ίσως να μην φαίνεται η πραγματική διάσταση του προβλήματος, καθώς πολλοί επαγγελματίες νοσηλευτές εξακολουθούν να έχουν παλιά συμβόλαια ενοικίασης, ενώ τα δεδομένα αφορούν τιμές για νέα ενοικίαση/πώληση. Παρόλο λοιπόν που το πρόβλημα δεν είναι άμεσο, τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα ότι στο μέλλον θα γίνει πιο σοβαρό».
Green to Gray: Δεδομένα, βουνά και η πολιτική της γης
Η Ευρώπη οικοδομείται με ασταμάτητο ρυθμό. Κέντρα εφοδιασμού ξεφυτρώνουν εκεί όπου άλλοτε απλώνονταν καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Ανεμογεννήτριες υψώνονται πάνω στις κορυφογραμμές των βουνών. Βιομηχανικές ζώνες καταλαμβάνουν τη θέση υγροτόπων. Ό,τι κάποτε ήταν πράσινο, μετατρέπεται σταδιακά σε γκρίζο.
Τι μπορούν να κάνουν οι δημοσιογράφοι με τα δεδομένα
Η Φρίντα Τουρμ τόνισε ότι βασικός στόχος για την ίδια και τους συναδέλφους της ήταν να υιοθετήσουν μια ενδιαφέρουσα και χρήσιμη προσέγγιση, όχι μόνο για το κοινό του CORRECTIV.Europe, αλλά κυρίως για τους αναγνώστες των τοπικών τους συνεργατών. Τον Σεπτέμβριο του 2025 η άμεση επαφή με δημοσιογράφους τοπικών και περιφερειακών μέσων στο Διεθνές Φόρουμ Δημοσιογραφίας του iMEdD «αποδείχθηκε εξαιρετικά σημαντική, καθώς προσέφερε μια άμεση εικόνα για τις τοπικές ανάγκες και τις συνθήκες που επικρατούν σε τοπικό επίπεδο» σημείωσε η ίδια.
Η «συνταγή» για το ρεπορτάζ προέκυψε από την έρευνα του CORRECTIV.Europe και τις παρατηρήσεις των τοπικών συνεργατών. «Ένα σχόλιο που ξεχώρισε ήταν η ανάγκη να διευκρινιστούν οι περιορισμοί των δεδομένων στην ενότητα της μεθοδολογίας. Κάθε σύνολο δεδομένων έχει τα όριά του», είπε η Τουρμ.
Η «συνταγή» έχει στόχο να βοηθήσει τους δημοσιογράφους να περιηγηθούν στους πίνακες και τους χάρτες, να εντοπίσουν τους δήμους με υψηλό κόστος στέγασης, να εξετάσουν κατά πόσο μπορούν να καλυφθούν τα έξοδα στέγασης από τους εργαζόμενους σε κρίσιμους τομείς και να συγκρίνουν την κατάσταση στις τοπικές αγορές με τις εθνικές τάσεις.
Το έργο δίνει επίσης ιδέες για ρεπορτάζ: από την ανάλυση των πολιτικών στέγασης και την επαφή με κατοίκους, όπως νοσηλευτές ή φοιτητές, μέχρι τη διερεύνηση των τοπικών παραγόντων που εκτοξεύουν τις τιμές, όπως η βραχυχρόνια μίσθωση ή τα άδεια ακίνητα.
Συνολικά, τα δεδομένα προσφέρουν έναν νέο τρόπο να δει κανείς πώς εξελίσσεται η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη, από το εθνικό επίπεδο ως τις γειτονιές και τις πόλεις.
Μετατρέποντας τα δεδομένα σε ρεπορτάζ με αντίκτυπο
Ο διαδραστικός χάρτης έχει σχεδιαστεί ώστε οι χρήστες να μπορούν να περιηγηθούν ελεύθερα, να κάνουν zoom, να ψάξουν πόλεις και να δουν τα τοπικά δεδομένα. Για να φορτώνει γρήγορα, τα χρώματα του χάρτη έχουν υπολογιστεί εκ των προτέρων, ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία εμφανίζονται σε πίνακες πληροφοριών, σύμφωνα με τον Μαρτινόν. Ο χάρτης εμφανίζεται αρχικά στα αγγλικά και τα γερμανικά, αλλά μπορεί να ενσωματωθεί σε ιστοσελίδα μέσω iframe και να επιλεγεί η γλώσσα που προτιμά ο χρήστης.
Οι δημοσιογράφοι που θέλουν να ενσωματώσουν τον χάρτη στην ιστοσελίδα τους πρέπει πρώτα να πάρουν την άδεια του CORRECTIV.Europe.
Στη συνέχεια, ο χάρτης μπορεί εύκολα να ενσωματωθεί σε μια σελίδα μέσω της χρήσης του iframe. Για παράδειγμα:
Η ιδιότητα name του iframe map_mode#language#zoom/center_lat/center_lon επιτρέπει την εξατομίκευση του χάρτη ώστε να εμφανίζει συγκεκριμένες περιοχές και να περιλαμβάνει παραμέτρους, όπως τιμές ενοικίων ή πωλήσεων, στοιχεία για νοσηλευτές κ.ά.
Για παράδειγμα, δημιουργήσαμε έναν χάρτη στα αγγλικά που εστιάζει στην Ιταλία με στοιχεία για νοσηλευτές και τιμές ενοικίων:
Περισσότερες πληροφορίες και οδηγίες για την εξατομίκευση του iframe είναι διαθέσιμες εδώ:
«Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι πολύ απλό και ξεκάθαρο», είπε η Φρίντα Τουρμ. «Στα αστικά κέντρα, στις μεγάλες πόλεις, οι νοσηλευτές δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά και αυτό θα δημιουργήσει πρόβλημα». Πρόσθεσε ότι ένα ακόμη σημαντικό εύρημα που υπογράμμισαν οι επιστήμονες του ESPON, είναι ότι οι τουριστικές περιοχές αποτελούν «hotspot» όσον αφορά την έλλειψη προσιτής στέγης.
Οι συνεργάτες του CORRECTIV.Europe έχουν χρησιμοποιήσει τα δεδομένα για τη συγγραφή πολλών άρθρων με ουσιαστικό αντίκτυπο. «Μου άρεσε πολύ η δουλειά που έκανε η ομάδα της Le Parisien. Πρόσθεσαν και τη δυνατότητα αναζήτησης στα δεδομένα. Ήταν σαν μια μικρή βάση δεδομένων για τους δήμους γύρω από το Παρίσι. Μπορούσες να ψάξεις βάσει ονόματος. Ήταν πολύ καλή δουλειά και, νομίζω, ένας πολύ φιλικός προς τον χρήστη τρόπος να χειριστεί κανείς τα δεδομένα», είπε η Τουρμ.
Ανέφερε, επίσης, ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα από την ανταπόκριση του κοινού: «Το ανάρτησα στο LinkedIn με μια φωτογραφία του χάρτη και ξεπέρασε τις 100.000 εμφανίσεις, κάτι που δεν περίμενα. Και να φανταστείς ότι ήταν μόνο στα γερμανικά!».
