Η Έριν Ράιλι για το «immersive storytelling»: Από την αφήγηση της ιστορίας στο βίωμά της

Περπατώντας δίπλα στο κανάλι του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του SNF Nostos 2026, οι επισκέπτες βρέθηκαν μπροστά σε μια μεγάλη διαδραστική εγκατάσταση. Μια οθόνη LED που απεικόνιζε ένα πολύχρωμο ωκεάνειο περιβάλλον, με κοραλλιογενείς υφάλους και κάθε λογής ψάρια, στεκόταν ακριβώς μπροστά στο κανάλι. Περαστικοί, ενήλικες και παιδιά, κοντοστέκονταν από περιέργεια, προσπαθώντας να καταλάβουν όχι μόνο τι έβλεπαν, αλλά και γιατί βρισκόταν εκεί. Το «Aρμονική θάλασσα: Η ανθρωπότητα σε κίνηση» ήταν μια εμβυθιστική (immersive) εγκατάσταση από το Texas Immersive Institute του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν.

Το Ινστιτούτο δημιούργησε μια εφαρμογή για κινητές συσκευές, η οποία δημιουργεί ένα εξατομικευμένο θαλάσσιο πλάσμα. Αυτό, στη συνέχεια, απελευθερώνεται σε έναν κοινό ψηφιακό ωκεανό, όπου κανένα πλάσμα δεν είναι ίδιο με το άλλο. «Στόχος του έργου ήταν να δώσουμε στο κοινό ενεργό ρόλο», αναφέρει η Έριν Ράιλι (Erin Reilly), ιδρυτική διευθύντρια του Texas Immersive Institute και καθηγήτρια στη Σχολή Διαφήμισης και Δημοσίων Σχέσεων Stan Richards. Η καριέρα της Ράιλι πάνω σε νέες προσεγγίσεις, προϊόντα και εμπειρίες σχετικά με την αφήγηση ιστοριών και τη συμμετοχή του κοινού μετρά περισσότερα από 25 χρόνια.

Στις μέρες μας, οι συζητήσεις στον χώρο των μέσων ενημέρωσης και της δημοσιογραφίας φαίνεται να περιστρέφονται γύρω από την επανεξέταση του φορμάτ· από τα βίντεο μικρής διάρκειας μέχρι τις live αφηγήσεις επί σκηνής, η κοινότητα αναζητά τρόπους να επαναπροσδιοριστεί. Μπορεί η εμβυθιστική αφήγηση (immersive storytelling) να συμβάλει σε αυτό που αναζητά η δημοσιογραφία; Συναντήσαμε τη Ράιλι στο SNF Nostos 2026 και το συζητήσαμε μαζί της.

Τι είναι το «immersive storytelling»; 

Το «immersive storytelling» αφορά τις ιστορίες στις οποίες το κοινό δεν παρακολουθεί απλώς τα γεγονότα, αλλά εισέρχεται μέσα στον κόσμο τους. Είναι περισσότερο βίωμα ιστοριών (story-living) παρά απλή αφήγηση (storytelling). Το κοινό έχει ενεργό ρόλο στην εμπειρία.

Το πιο σημαντικό στοιχείο στην εμβυθιστική αφήγηση είναι ότι τοποθετείς το κοινό στο επίκεντρο της εξιστόρησής σου· και μαζί με αυτό έρχεται μια νέα σχέση μεταξύ δημιουργού και κοινού. Θέλεις να νιώθουν ότι έχουν ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας – και οι ρόλοι αυτοί μπορούν να ποικίλλουν, από απλοί θεατές μέχρι επισκέπτες. Σκεφτείτε το σαν τους οπαδούς σε ένα στάδιο: είναι απολύτως αφοσιωμένοι στο πάθος τους, ενεργοί και θέλουν να συμμετέχουν ενεργά αντί να μένουν παθητικοί. Η εμβυθιστική αφήγηση εστιάζει ακριβώς σε αυτό.

Ποιο είναι ένα πρότζεκτ εμβυθιστικής αφήγησης στο οποίο έχετε δουλέψει και σας έχει αποτυπωθεί έντονα μέχρι σήμερα; 

Ένα έργο με το οποίο ασχολούμαι αυτή τη στιγμή και είναι πολύ προσωπικό για μένα, είναι το «Anchored Memories», μια εμπειρία εικονικής πραγματικότητας (virtual reality –VR), με τεχνολογία αφής (haptics). Οι συγγενείς του συζύγου μου ζουν στις ακτές του Μέιν και, στη γειτονιά τους, έχω δει τέσσερα οικοδομικά τετράγωνα να χάνονται στον ωκεανό. Το νερό πλησιάζει όλο και πιο κοντά στο σπίτι της οικογένειάς μου. Αυτό με έκανε να αρχίσω να παρατηρώ σοβαρά την άνοδο της στάθμης της θάλασσας σε όλο τον κόσμο. […]

Στην πραγματικότητα, μιλάμε για ανθρώπους που χάνουν το σπίτι τους ή που δεν θέλουν να το εγκαταλείψουν, επειδή εκεί μεγάλωσαν τις οικογένειές τους, εκεί έχουν τις αναμνήσεις τους. Μίλησα με κάποιους άλλους καθηγητές στο τμήμα επικοινωνίας, οι οποίοι ειδικεύονται στους κινδύνους πλημμυρών, και έμαθα ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα: ενώ είναι σε θέση να προετοιμαστούν για μια έκτακτη ανάγκη, ο κόσμος δεν είναι έτοιμος για τη συζήτηση της εκτόπισης. Έτσι, το έργο μου είναι μια αφήγηση, σε πέντε πράξεις, όπου μπαίνεις στη θέση ενός παιδιού που βρίσκεται μαζί με τον πατέρα του στη βεράντα.

Πιστεύω ακράδαντα ότι οι εμβυθιστικές εμπειρίες δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκες. Τα τελετουργικά, όπου ξαναζείς ή ξανακάνεις κάτι, αποτυπώνονται καλύτερα στο κοινό, χωρίς να το μπερδεύουν. Επίσης, δημιουργούν μια αίσθηση υπενθύμισης και μνήμης. Έτσι, [στο πρότζεκτ αυτό] βάζω [τον κόσμο] να καρφώνει σανίδες στα παράθυρα μιας βεράντας, κάτι που συνηθίζεται κατά τη διάρκεια των τυφώνων.

Και, έτσι, περνάς μέσα από αυτή την ιστορία των πέντε πράξεων: κάθε δεκαετία, μεγαλώνεις, ο πατέρας σου γερνάει, το σπίτι σου φθείρεται καθώς η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει, και εσύ καρφώνεις τα παράθυρα. Ελπίζω ότι με αυτό το δεκάλεπτο έργο, μέσω της αφής και της εμβύθισης σε αυτό το τελετουργικό, ο κόσμος θα βγει από την εμπειρία και θα κάνει αυτή τη συζήτηση με την οικογένειά του. Ίσως δεν πρέπει να είμαστε οι τελευταίοι που θα μείνουν πίσω· πρέπει να δράσουμε πριν να είναι πολύ αργά.

Πιστεύω ακράδαντα ότι οι εμβυθιστικές εμπειρίες δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκες. Tελετουργικά, όπου ξαναζείς ή ξανακάνεις κάτι, αποτυπώνονται καλύτερα στο κοινό.

Έριν Ράιλι, ιδρυτική διευθύντρια του Texas Immersive Institute

Έχετε δει ποτέ εμβυθιστικές εμπειρίες που να αλλάζουν πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο κάποιος σκεφτόταν για ένα ζήτημα ή μια κοινότητα;

Θα έλεγα ότι η κορυφαία εμβυθιστική εμπειρία στον τομέα μας, την οποία, δυστυχώς, δεν είχαν την ευκαιρία να ζήσουν πολλοί άνθρωποι είναι το «Carne y Arena».

Ήταν μια εμπειρία μεικτής πραγματικότητας (mixed reality), όπου έμπαινες σε ένα στούντιο και φορούσες τον σχετικό εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων αφής. Σου ζητούσαν να βγάλεις τα παπούτσια σου και ήταν μια εξαιρετικά προηγμένη εμπειρία που σου επέτρεπε να νιώσεις και να ενσαρκώσεις την αίσθηση της μετανάστευσης στα σύνορα. Η συνοριοφυλακή εμφανίζεται ξαφνικά, το ελικόπτερο γυρίζει από πάνω σου, νιώθεις τη ζέστη της ερήμου, νιώθεις την άμμο, νιώθεις τον άνεμο, νιώθεις κάποιον να έρχεται κυριολεκτικά μπροστά στο πρόσωπό σου και να σου φωνάζει να πέσεις κάτω.

Δεν έχω δει πολλές εμπειρίες που να προσφέρουν τέτοιου είδους αμεσότητα στη δημοσιογραφία, ενσαρκώνοντας πλήρως τι σημαίνει να εκτοπίζεσαι και να πρέπει να διασχίσεις τα σύνορα για να σώσεις τη ζωή σου – και στη συνέχεια, ως μετανάστης, να βιώνεις τη συνοριοφυλακή που σου συμπεριφέρεται με τέτοια εχθρότητα.

Για δεκαετίες, η δημοσιογραφία ήταν κάτι που καταναλώναμε. Τι αλλάζει όταν γίνεται κάτι που βιώνουμε;

Έχουμε εγκλωβιστεί τόσο πολύ σε αυτή τη νοοτροπία του «κάνω swipe, scroll και πάει, έφυγε» (swipe, scroll and forget), που χρειάζεται να περάσουμε στην εμβυθιστική δημοσιογραφία. Όταν το κάνεις αυτό, γίνεσαι πιο «παιγνιώδης». Πιστεύω ότι ο πραγματικός ορισμός του «παιχνιδιού» είναι να πειραματίζεσαι με το περιβάλλον σου ως μια μορφή επίλυσης προβλημάτων, όπως ακριβώς κάναμε όταν ήμαστε παιδιά. Ορισμένα άλλα χαρακτηριστικά της εμβυθιστικής δημοσιογραφίας είναι ότι αυτή η σωματική παρουσία (embodied presence) λειτουργεί καλύτερα, συναισθηματικά και γνωστικά. […]

Έχουμε εγκλωβιστεί τόσο πολύ σε αυτή τη νοοτροπία του «κάνω swipe, scroll και πάει, έφυγε», που χρειάζεται να περάσουμε στην εμβυθιστική δημοσιογραφία. Όταν το κάνεις αυτό, γίνεσαι πιο «παιγνιώδης».

Έριν Ράιλι, ιδρυτική διευθύντρια του Texas Immersive Institute

Στην εμβυθιστική δημοσιογραφία, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις τοποθεσίες μας για να εστιάσουμε στη μεικτή πραγματικότητα (mixed reality) ή την επαυξημένη πραγματικότητα (augmented reality). Μπορούμε να ξεκλειδώσουμε πράγματα που είναι αόρατα και να τα κάνουμε ορατά. Μιλάω συχνά στους φοιτητές μου για το πώς η επαυξημένη πραγματικότητα είναι μια δύναμη εκδημοκρατισμού. Δεν χρειάζεται να είναι πάντα «έξυπνα γυαλιά με οθόνη». Η επαυξημένη πραγματικότητα μπορεί να είναι και ήχος στο περιβάλλον σου, ο οποίος ξεκλειδώνεται ανάλογα με την τοποθεσία σου. Φανταστείτε να θέλετε να στηρίξετε επιχειρήσεις που ανήκουν σε μειονότητες ή καταστήματα δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου (fair trade). Αυτό θα σας επέτρεπε να το γνωρίζετε πριν καν να μπείτε στο κατάστημα.

Η εμβυθιστική δημοσιογραφία απαιτεί κάποιες σχεδιαστικές δεξιότητες, ίσως σχεδιασμό ήχου ή ακόμα και γνώσεις γύρω από μηχανική παιχνιδιών (game engines). Αλλάζει αυτό το ποιος μπορεί να αφηγηθεί ιστορίες ή το ποιες ιστορίες ακούγονται;

Βρισκόμαστε σε μια επανάσταση όπου πολλά από τα εργαλεία πλέον απαιτούν ελάχιστο ή καθόλου κώδικα (low-code ή no-code εμπειρίες). Εάν δεν μαθαίνουμε στα παιδιά μας μέχρι τη Β’ Γυμνασίου πώς να φτιάχνουν ένα βίντεο –και δεν εννοώ απλώς να τραβούν ένα βιντεάκι με το κινητό τους, αλλά να το μοντάρουν πραγματικά–, τότε κάνουμε κακό στον ψηφιακό εγγραμματισμό τους.

Μέχρι να φτάσεις στο λύκειο ή στο πανεπιστήμιο, εάν ξέρεις πώς λειτουργεί μια πλατφόρμα μοντάζ, μπορείς πιθανότατα να τα καταφέρεις και σε αυτές τις πλατφόρμες, με ελάχιστο ή καθόλου κώδικα, επειδή είναι κατά βάση οπτικά περιβάλλλοντα και βασίζονται στη λογική του «drag and drop». […]

Με την τεχνητή νοημοσύνη, πρέπει να κάνουμε σταθερά βήματα, όχι να τρέχουμε. Πιστεύω ότι ήρθε για να μείνει. Ήδη βλέπω το AI να αλλάζει την ανάπτυξη αυτών των εργαλείων και λογισμικών· θα έχεις έναν βοηθό δίπλα σου –για παράδειγμα, το AI– ο οποίος θα σε υποστηρίζει, αλλά μόνο εάν μάθεις να τον χρησιμοποιείς αποτελεσματικά και ηθικά. Σε αυτήν την περίπτωση, πρέπει να είσαι εσύ ο δημιουργός –αυτό που αποκαλώ «καλοπροαίρετος δικτάτορας»: θα είσαι, δηλαδή, εσύ που θα ελέγχεις πόσο επηρεάζει τη δημιουργική σου διαδικασία και, ελπίζω, να μην την αναλάβει ποτέ εξ ολοκλήρου. Ελπίζω απλώς να μας υποστηρίζει σε όσα χρειαζόμαστε.

Οι δημοσιογράφοι δεν χρειάζεται πλέον να μιλάτε για το κοινό, αλλά να μιλάτε μαζί με το κοινό.

Έριν Ράιλι, ιδρυτική διευθύντρια του Texas Immersive Institute

Καθώς το AI γίνεται μέρος της διαδικασίας αφήγησης, τι είναι αυτό που δεν πρέπει να χαθεί ποτέ;

Θα έλεγα ότι το πιο σημαντικό πράγμα για την επόμενη γενιά είναι να έχει το δικό της γούστο και προσωπικό στυλ. Νομίζω ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε καταλήξει να αναπαράγουμε και να βλέπουμε τα ίδια πράγματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Επηρεαζόμαστε όλοι ο ένας από τον άλλον.

Γίνε η εξαίρεση, γίνε μια διαφορετική φωνή. Να βλέπεις πάντα τον κόσμο μέσα από νέα οπτική. Αυτό πιστεύω ότι είναι πραγματικά σημαντικό. Νιώθω ότι αυτό είναι που θα σε κάνει να ξεχωρίσεις και να εξελιχθείς σε κάποιον που διαμορφώνει τάσεις και τον οποίο ο κόσμος θα θέλει να ακολουθήσει.

Σε δέκα χρόνια από τώρα, τι ελπίζετε ότι θα είναι η δημοσιογραφία για το κοινό;

Η ελπίδα μου ως δημιουργός εμβυθιστικών ιστοριών είναι οι ιστορίες να έχουν να κάνουν με το συναίσθημα. Ελπίζω το κοινό να μπορεί να εισέρχεται σε αυτές με την αίσθηση ότι «έχω σκοπό, έχω λόγο και αποτελώ μέρος της εξίσωσης», αντί να είναι απλώς ο τελικός αποδέκτης.

Πιστεύω πραγματικά στη σύμπραξη. Πιστεύω ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να αγκαλιάσουν το κοινό τους και να κάνουν τη φωνή του να ακούγεται μέσα από οτιδήποτε δημοσιεύουν ή δημιουργούν. Δεν χρειάζεται πλέον να μιλάτε για το κοινό, μπορείτε να μιλάτε μαζί με το κοινό.