Κατά τη συγγραφή ενός αυτοβιογραφικού βιβλίου σε συνεργασία με τη Βιρτζίνια Ρόμπερτς Τζιούφρε, με θέμα το τραύμα και την εκμετάλλευσή της στο περιβάλλον του Τζέφρι Έπστιν, η δημοσιογράφος Έιμι Γουάλας στηρίχθηκε στις βασικές αρχές της δημοσιογραφίας: συνεντεύξεις, επαλήθευση και τεκμηρίωση. Όχι απλώς ως εργαλεία, αλλά ως τη δομή που υποστηρίζει ολόκληρη την αφήγηση.
Μετάφραση: Ανατολή Σταυρουλοπούλου
Κεντρική εικόνα: Ευγένιος Καλοφωλιάς
«Ελπίζω σε έναν κόσμο όπου οι θύτες θα τιμωρούνται αντί να προστατεύονται, όπου τα θύματα θα αντιμετωπίζονται με κατανόηση και όχι με στιγματισμό και όπου οι ισχυροί θα υφίστανται τις ίδιες συνέπειες με όλους τους υπόλοιπους. (…) Αν αυτό το βιβλίο μας φέρει έστω και ένα βήμα πιο κοντά σε μια τέτοια πραγματικότητα, αν βοηθήσει έστω και έναν άνθρωπο, τότε θα έχω πετύχει τον στόχο μου», έγραφε η Βιρτζίνια Ρόμπερτς Τζιούφρε (Virginia Roberts Giuffre) στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου της Nobody’s Girl: A Memoir of Surviving Abuse and Fighting for Justice (Κορίτσι Κανενός: Απομνημονεύματα επιβίωσης από την κακοποίηση και ο αγώνας για δικαιοσύνη).
Για περισσότερο από μία δεκαετία η Τζιούφρε υπήρξε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα που συνδέθηκαν με το σκάνδαλο σεξουαλικής εκμετάλλευσης του Τζέφρι Έπστιν (Jeffrey Epstein). Από την ηλικία των 16 ετών υπήρξε θύμα τράφικινγκ από τον Έπστιν και τη συνεργάτιδά του, Γκιλέιν Μάξγουελ (Ghislaine Maxwell). Όπως καταγγέλλει η ίδια, κακοποιήθηκε στη συνέχεια από ισχυρούς άνδρες, ανάμεσά τους δισεκατομμυριούχους, πολιτικούς και μέλη βασιλικών οικογενειών.
Το 2011 αποκάλυψε δημόσια, για πρώτη φορά, ότι ήταν ένα από τα θύματα της υπόθεσης και άρχισε να μιλά ανοιχτά για αυτό μέσα από αγωγές, καταθέσεις και συνεντεύξεις. Επαναλαμβάνοντας επί χρόνια την ιστορία της κακοποίησης και της οδύνης που έζησε, η Τζιούφρε ήλπιζε να συμβάλλει στην προστασία άλλων θυμάτων και να τα ενθαρρύνει να μιλήσουν δημόσια.
Τον Απρίλιο του 2025 η Τζιούφρε αυτοκτόνησε.
Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, στις 30 Ιανουαρίου 2026, το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ έδωσε στη δημοσιότητα περισσότερες από 3 εκατομμύρια σελίδες που σχετίζονται με την υπόθεση Έπστιν, μαζί με 180.000 εικόνες και περισσότερα από 2.000 βίντεο, στο πλαίσιο της Epstein Files Transparency Act (Πράξης Διαφάνειας για τους Φακέλους Έπστιν), η οποία υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2025.
Επί τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό της Τζιούφρε, η δημοσιογράφος Έιμι Γουάλας συνεργαζόταν μαζί της ως η «αόρατη συγγραφέας» (ghostwriter) των απομνημονευμάτων της. Δεν είχε σκοπό να αποκαλύψει δημόσια τη συμμετοχή της στη συγγραφή του βιβλίου, ωστόσο, αποφάσισε να το κάνει μετά τον θάνατο της Τζιούφρε. Μιλώντας στο iMEdD από την Καλιφόρνια, λέει πως ο ρόλος της δεν ήταν μόνο να διαμορφώσει την αφήγηση, αλλά και, ως δημοσιογράφος, να διασφαλίσει την ακρίβειά της.
Από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έως τη σύλληψη του πρίγκιπα Άντριου: πώς οι δημοσιογράφοι ερευνούν τα αρχεία Έπστιν
Συντάκτες από το BBC, τους New York Times, τον Guardian, τη Miami Herald και το Bellingcat μιλούν στο Reuters Institute για τα εργαλεία, τις κοινότητες και τις στρατηγικές που τους βοηθούν να καλύψουν την υπόθεση.
Οι βασικές δεξιότητες του «ψαξίματος»
Τον Απρίλιο 2026, μιλώντας στο Διεθνές Φεστιβάλ Δημοσιογραφίας (International Journalism Festival) στην Περούτζια, η Έιμι Γουάλας περιέγραψε τη διαδικασία της συν-συγγραφής των απομνημονευμάτων της Τζιούφρε ως προέκταση της καθαυτό δημοσιογραφικής δουλειάς.
Η καθημερινή δημοσιογραφική κάλυψη γεγονότων και η συγγραφή ρεπορτάζ για περιοδικά, σημειώνει, την είχαν προετοιμάσει για τις ιδιαίτερες απαιτήσεις ενός τόσο πολυεπίπεδου έργου. Είχε διδαχθεί να ακούει προσεκτικά, να διασταυρώνει σχολαστικά τις λεπτομέρειες, να κερδίζει την εμπιστοσύνη της Τζιούφρε και να μετατρέπει μια τραυματική μαρτυρία σε μια αφήγηση που δεν έχει ως μόνο στόχο να καταγράψει τον πόνο, αλλά και να αγγίξει ανθρώπους που ζουν ακόμη στη σιωπή.
Η Γουάλας ξεκίνησε τη δημοσιογραφική της καριέρα πριν από περίπου τριάντα χρόνια, συνεργαζόμενη με εφημερίδες όπως οι New York Times και η Atlanta Journal-Constitution, μεταξύ άλλων. Έμαθε το επάγγελμα μέσα από την επανάληψη και την τριβή: παίρνοντας συνεντεύξεις, απευθύνοντας δύσκολες ερωτήσεις και κατακτώντας τις βασικές μεθόδους του ρεπορτάζ — από την αναζήτηση νέων στοιχείων που ανοίγουν νέους δρόμους στην έρευνα, μέχρι τον εντοπισμό δικαστικών εγγράφων.
Η συν-συγγραφή των απομνημονευμάτων της Τζιούφρε, λέει στο iMEdD, βασίστηκε στις ίδιες θεμελιώδεις δεξιότητες έρευνας, που χρειάζεται κάθε δημοσιογράφος για οποιοδήποτε ρεπορτάζ. «Μία από τις απαιτήσεις της συγγραφής, είτε είσαι ghostwriter είτε συγγράφεις οποιοδήποτε βιβλίο, είναι η επαλήθευση. Αυτό είναι, προφανώς, θεμελιώδες συστατικό του ρεπορτάζ», λέει.
Τονίζει τη σημασία του να ξέρει κανείς πώς να συγκεντρώνει αποδείξεις, κάτι που η ίδια περιέγραψε στην Περούτζια ως «τις βασικές δεξιότητες της ψαξίματος».
Αυτό ήταν, λοιπόν, και το σημείο εκκίνησής της για το βιβλίο: η συγκέντρωση όλων των δημόσιων εγγράφων για την Τζιούφρε.
Όπως λέει η Γουάλας, ο ρόλος της ήταν να «θωρακίσει» την αφήγηση μέσα από την εξαντλητική διασταύρωση των πληροφοριών. Για τον σκοπό αυτό, παρακολούθησε ξανά και ξανά όλες τις συνεντεύξεις της Τζιούφρε, μελέτησε εκτενώς τα ρεπορτάζ και τα βιβλία με θέμα τον Τζέφρι Έπστιν και διασταύρωσε χιλιάδες δημόσια δικαστικά έγγραφα, ανάμεσά τους και φακέλους που είχαν δοθεί στη δημοσιότητα στο πλαίσιο σχετικών δικαστικών υποθέσεων.
Μία από τις απαιτήσεις της συγγραφής, είτε είσαι ghostwriter είτε συγγράφεις οποιοδήποτε βιβλίο, είναι η επαλήθευση. Αυτό είναι, προφανώς, θεμελιώδες συστατικό του ρεπορτάζ.
Έιμι Γουάλας, δημοσιογράφος και συν-συγγραφέας των απομνημονευμάτων της Βιρτζίνια Ρόμπερτς Τζιούφρε, με τίτλο «Nobody’s Girl: A Memoir of Surviving Abuse and Fighting for Justice»
Μιλώντας με τις πηγές
Στην ενδελεχή έρευνα, η Γουάλας πρόσθεσε και την προσωπική σύνδεση μαζί της.
Όπως λέει, η προσέγγιση των πηγών δεν βασίζεται σε κολακείες και υπερβολική οικειότητα. «Αυτό που έχω μάθει ότι λειτουργεί πραγματικά με κάθε άνθρωπο, είτε είναι διάσημος είτε κάποιος καταξιωμένος στον χώρο του, είναι να έχεις κάνει την έρευνά σου για αυτό το άτομο, ώστε να ξέρεις για τι πράγμα μιλάς», εξηγεί.
«Και πρέπει να τονίσω πόσο σημαντική είναι η προετοιμασία. Ακούγεται τετριμμένο, αλλά είναι πραγματικά καθοριστικός ο ρόλος της, γιατί αλλάζει τη δυναμική της συζήτησης. Κάνει τους ανθρώπους να μη θέλουν να φύγουν, να σου μιλούν πιο ανοιχτά και να σου αφιερώνουν χρόνο».
Η πρώτη τους συνάντηση με την Τζιούφρε έγινε τον Ιούνιο του 2021. Οι δυο τους είχαν ήδη περάσει εβδομάδες μιλώντας μέσω Zoom για τα απομνημονεύματα που ήθελε να γράψει η ίδια. Συναντήθηκαν στο Παρίσι, όπου η Τζιούφρε είχε ταξιδέψει για να βοηθήσει τις εισαγγελικές αρχές στην προσπάθειά τους να αποτρέψουν την αποφυλάκιση του Ζαν-Λικ Μπρουνέλ (Jean-Luc Brunel), Γάλλου ατζέντη μοντέλων και επί χρόνια συνεργάτη του Τζέφρι Έπστιν.
Στη διάρκεια της συνάντησης, η Τζιούφρε τής εκμυστηρεύτηκε ότι δεν μπορούσε να επισκεφτεί το Λούβρο, ούτε καν για να δει τη Μόνα Λίζα, επειδή της ξυπνούσε μνήμες από την εποχή που είχε βρεθεί εκεί με τον Έπστιν και την Μάξγουελ. Τις πρώτες εκείνες μέρες, που τις χρησιμοποίησαν για να γνωριστούν καλύτερα, η Γουάλας της πρότεινε να επισκεφθούν το μουσείο ξανά, μαζί αυτή τη φορά.
«Της είπα: “Ξέρεις, μπορούμε να ξαναπάμε. Μπορούμε να ξανακάνουμε αυτό το μέρος δικό μας”. Επισκεφθήκαμε τον χώρο και κατευθυνθήκαμε απευθείας στη συγκεκριμένη αίθουσα. Της κρατούσα το χέρι και καθίσαμε σε ένα παγκάκι. Πήραμε πίσω αυτόν τον όμορφο χώρο», είπε στην ομιλία της στην Περούτζια, τονίζοντας πόσο σημαντικό είναι να χτίζεται μια σχέση εμπιστοσύνης, προτού ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από τραυματικές εμπειρίες.
Live journalism στο Reid Hall: έξι ιστορίες αντίστασης επί σκηνής
«Ιστορίες αντίστασης» μέσα από τις φωνές έξι δημοσιογράφων και δημιουργών, που έχουν γνωρίσει τον πόλεμο και την εξορία, έχουν κινηθεί, λόγω της δουλειάς τους, στον κόσμο της παραπληροφόρησης, της ακροδεξιάς, ή έχουν βιώσει απειλές κατά ρεπόρτερ.
Γιατί οι λεπτομέρειες έχουν σημασία
Δουλεύοντας πάνω σε μια ιστορία που είχε ήδη διαμορφωθεί από το σκάνδαλο Έπστιν και τις φήμες που το περιέβαλλαν, η Γουάλας δεν στάθηκε μόνο στις συζητήσεις της με τη Τζιούφρε, αλλά εμπλούτισε την αφήγηση με επιπλέον ρεπορτάζ και λεπτομέρειες.
«Ο στόχος κάθε καλού κειμένου, όχι μόνο κατά την συγγραφή ως ghostwiter, είναι να κάνει τον αναγνώστη να νιώσει, να δει, να μυρίσει και να ακούσει όσα διαβάζει. Να τον τοποθετήσει μέσα στη σκηνή που περιγράφει. Αυτό το καταφέρνεις με τις λεπτομέρειες, οι οποίες δίνουν φωνή στο κείμενο. Δίνουν μια αίσθηση ρεαλισμού, γιατί ο συγγραφέας μιλά συγκεκριμένα για όσα είδε, ένιωσε ή άκουσε», λέει.
Ο στόχος κάθε καλού κειμένου, όχι μόνο κατά την συγγραφή ως ghostwiter, είναι να κάνει τον αναγνώστη να νιώσει, να δει, να μυρίσει και να ακούσει όσα διαβάζει. (…) Αυτό το καταφέρνεις με τις λεπτομέρειες.
Έιμι Γουάλας, δημοσιογράφος και συν-συγγραφέας των απομνημονευμάτων της Βιρτζίνια Ρόμπερτς Τζιούφρε με τίτλο «Nobody’s Girl: A Memoir of Surviving Abuse and Fighting for Justice»
«Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για το βιβλίο της Βιρτζίνια, ειδικά από τη στιγμή που ο στόχος της ήταν να βοηθήσει και άλλα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης, δείχνοντας πώς νιώθει μια έφηβη ή νεαρή κοπέλα που είναι παγιδευμένη. Για να προσδώσεις ζωντάνια, πρέπει να βάλεις τον αναγνώστη μέσα στην εμπειρία. Και αυτό γίνεται μέσα από τις λεπτομέρειες, είτε περιγράφεις την όψη μιας κουβέρτας πάνω σε ένα κρεβάτι, είτε τον ήχο μιας πόρτας που τρίζει όταν ανοιγοκλείνει».
Η Γουάλας προσθέτει ότι η Τζιούφρε είχε «ασυνήθιστα καλή μνήμη», κάτι που διευκόλυνε την ανάκτηση συγκεκριμένων λεπτομερειών.
Η πρόκληση, λέει, ήταν να χρησιμοποιηθούν οι λεπτομέρειες με τον σωστό τρόπο και στο κατάλληλο σημείο μέσα στην αφήγηση. Για να το καταφέρει αυτό, διασταύρωσε όλα τα στοιχεία και έκανε επιτόπιο ρεπορτάζ.
Μεταξύ άλλων, ταξίδεψε στο Λοξαχατσί της Φλόριντα, όπου μεγάλωσε η Τζιούφρε. Επισκέφτηκε, επίσης, το άδειο, πλέον, οικόπεδο στο Παλμ Μπιτς, εκεί όπου κάποτε βρισκόταν το σπίτι του Τζέφρι Έπστιν. Το μέρος, δηλαδή, όπου η Τζιούφρε ανέφερε ότι υπέστη την πρώτη κακοποίηση.
«Μίλησα [επίσης] με πολλούς ανθρώπους του κύκλου της, οι οποίοι την είχαν γνωρίσει σε διαφορετικές φάσεις της ζωής της, από την παιδική της ηλικία και μετά. Οι μαρτυρίες τους αποτελούν επιβεβαιωτικό στοιχείο. Όποιος έχει ασχοληθεί με ρεπορτάζ για σεξουαλική βία ξέρει πόσο σημαντικό είναι να βρίσκεις ανθρώπους που είχαν ακούσει την ιστορία την ίδια περίοδο που συνέβαιναν τα γεγονότα», λέει. Αυτός είναι ο λόγος που φρόντισε, λέει, να πάρει συνεντεύξεις με πηγές από διαφορετικές περιόδους της ζωής της Τζιούφρε, οι οποίες μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τις εμπειρίες και τα γεγονότα.
«Αυτό κάνει η δημοσιογραφία», λέει.
Ένα αποτελεσματικό σύστημα οργάνωσης
Η συγγραφή μιας ιστορίας που αφορά ένα θύμα σεξουαλικής κακοποίησης απαιτούσε και ένα πολύ καλό σύστημα οργάνωσης.
«Λατρεύω το κλασικό ντοσιέ με τους κρίκους», λέει στο iMEdD. «Ξέρω ότι ακούγεται παλιομοδίτικο, αλλά δεν είναι. Σου δίνει έναν τρόπο να συγκεντρώνεις όλο το υλικό σε έναν πραγματικό χώρο».
Η Γουάλας λέει ότι δούλεψε με εκτενές οπτικό και αρχειακό υλικό για να ανασυνθέσει το χρονοδιάγραμμα της αφήγησης της Τζιούφρε. Χρησιμοποίησε φωτογραφίες και μεγάλους χρονολογικούς πίνακες με σημειώσεις για να αποτυπώσει τις περιόδους όπου η Τζιουφρέ βρισκόταν με τον Έπστιν και τη Μάξγουελ. Η μέθοδος αυτή τη βοήθησε να χαρτογραφήσει πού βρισκόταν ο καθένας τους κάθε συγκεκριμένη ημέρα.
Η χρονολογική σειρά, σημειώνει, δημιουργήθηκε μέσα από πολλαπλές αλληλοεπικαλυπτόμενες πηγές: αρχεία πτήσεων από έναν από τους πιλότους του Έπστιν έδειξαν ποιος ταξίδευε πού· οι λίστες επιβατών σε αυτά τα αρχεία έδειχναν πότε βρισκόταν στο αεροπλάνο η Τζιούφρε. Η Μάξγουελ, προσθέτει, φωτογραφιζόταν συχνά σε δημόσιες εκδηλώσεις από φωτογράφους ανά τον κόσμο, γεγονός που έδωσε στη Γουάλας τη δυνατότητα να την τοποθετεί σε πόλεις όπως το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές. Για τη διασταύρωση αυτών των στοιχείων, η Γουάλας λέει ότι αναζήτησε φωτογραφικά αρχεία από φωτογραφικές τράπεζες, όπως το Getty Images. Στη συνέχεια τύπωνε τις φωτογραφίες από τις δημόσιες εμφανίσεις και τις τοποθετούσε μαζί με τα ημερολόγια και τα δεδομένα των πτήσεων.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα σύνθετο σύστημα επαλήθευσης που χρησιμοποιούνταν με πολλούς τρόπους για τη διασταύρωση των γεγονότων — ή, όπως λέει η ίδια, «μόνο την κορυφή του παγόβουνου».
Γράφοντας με τη φωνή κάποιου άλλου
Τα αυτοβιογραφικά βιβλία είναι σε μεγάλο βαθμό γραμμένα με χρονολογική σειρά και η Τζιουφρέ απευθύνεται στον αναγνώστη, τοποθετώντας τον μέσα στην ιστορία της κακοποίησής της.
«Η χρονολογική αφήγηση είναι μια δομή που ακολουθείται εύκολα από τον αναγνώστη, αλλά για εμάς ήταν επίσης σημαντικό να δείξουμε τι είχε συμβεί νωρίτερα στη ζωή της, πριν από τα συγκεκριμένα γεγονότα», λέει. Αυτό το πλαίσιο εξηγεί στον αναγνώστη γιατί η Τζιούφρε ήταν ευάλωτη στη χειραγώγηση και την εκμετάλλευση — κάτι που ισχύει για πολλούς από τους επιζώντες της υπόθεσης Έπστιν. «Πρέπει να δεις τη ζωή της συνολικά», προσθέτει.
Ωστόσο, λόγω της έντονης φόρτισης σε ορισμένα από τα πιο τραυματικά σημεία του βιβλίου, η Γουάλας και η Τζιούφρε αποφάσισαν να παρεμβάλλουν παύσεις — «ανάσες», όπως τις αποκαλούν — ώστε να δώσουν χώρο. Ήταν μια συνειδητή επιλογή, λέει η Γουάλας, για να μπορεί ο αναγνώστης να συνεχίσει την αφήγηση.
Για να γράψει με τη φωνή κάποιου άλλου, όπως λέει η Γουάλας, βασίστηκε στην δημοσιογραφική της εμπειρία από αφιερώματα και προφίλ προσώπων σε περιοδικά, όπου στόχος ήταν πάντα να αποδίδεται ο τρόπος που μιλούσε και κινούνταν το εκάστοτε άτομο. Αυτή η εμπειρία, σημειώνει, της φάνηκε ιδιαίτερα χρήσιμη στη δουλειά της ως ghostwriter. Απαιτούσε εκτενείς συνεντεύξεις, ηχογραφήσεις και απομαγνητοφωνήσεις — μια διαδικασία που έχει επαναλάβει σε προηγούμενα βιβλία.
«Προφανώς πάντα υπάρχουν κενά που πρέπει να καλυφθούν και εκεί μπαίνει η δική σου γραφή. Το σημαντικό όμως είναι ότι μετά δίνεις το κείμενο πίσω στο πρόσωπο και το δουλεύετε μαζί στην επιμέλεια, όπου ρωτάς: “θα το έλεγες έτσι;”». Αυτό, λέει, είναι πολύ σημαντικό για να αποδοθεί σωστά το ύφος.
Δουλεύοντας με επιζώντες τραύματικών γεγονότων
Η Γουάλας περιγράφει την ευαισθησία ως μια πρακτική δεξιότητα όσο και ως ηθική υποχρέωση, σε ένα βιβλίο που περιστρέφεται γύρω από το τραύμα. Οι συνεντεύξεις προσαρμόζονταν στην ικανότητα της Τζιούφρε να ανακαλεί δύσκολες μνήμες, ενώ συχνά αποφάσιζαν να κάνουν παύση ή να αλλάξουν κατεύθυνση, όταν η συναισθηματική φόρτιση ήταν έντονη.
«Πάντα μιλούσαμε από πριν για το τι θα γράψουμε και τη ρωτούσα αν ένιωθε έτοιμη — αν ήταν η σωστή μέρα για αυτό το θέμα», λέει.
Η Τζιούφρε, σημειώνει η Γουάλας, είχε για χρόνια την υποχρέωση να επαναλαμβάνει δημόσια την ιστορία της και κάποιες φορές την αφηγούνταν με πιο αποστασιοποιημένο τρόπο. Άλλες φορές άφηνε έξω λεπτομέρειες που μπορεί να θυμόταν διαφορετικά στο μυαλό της. «Ένα πράγμα που έμαθα είναι ότι η μνήμη της Βιρτζίνια ήταν εξαιρετικά καλή. Δεν νομίζω ότι το βιβλίο θα υπήρχε διαφορετικά. Αυτό που δεν ήξερα, όμως, είναι ότι, ειδικά για επιζώντες τραύματος, ένας από τους τρόπους διαχείρισης δεν είναι απαραίτητα η αλλοίωση μιας μνήμης, αλλά η μεταφορά της σε άλλο σημείο του μυαλού — σχεδόν σαν να την κλείνεις σε ένα άλλο δωμάτιο», λέει η Γουάλας.
Το βιβλίο, προσθέτει, ήταν εν μέρει μια προσπάθεια να δοθεί στην Τζιούφρε η δυνατότητα να αφηγηθεί τα πάντα μία φορά, ως ενιαία ιστορία, ολοκληρωμένα και προσεκτικά, ώστε να μην χρειάζεται να τα ξαναφέρει συνεχώς στη μνήμη της.
Τελικά, ακόμη και μέσα σε ένα επαγγελματικό πλαίσιο, η δουλειά έμοιαζε περισσότερο με μια σχέση εμπιστοσύνης που χτίζεται με τον χρόνο ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, παρά με τυπικό ρεπορτάζ — με την ακρίβεια στο επίκεντρο, αλλά χωρίς να διαχωρίζεται από το ανθρώπινο νοιάξιμο.
